5_ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Μια κριτική για το βιβλίο “Αιώνιος Γυρισμός” του Γιάννη Πέτρου απο την Σοφία Πλεξίδα

0

Γράφει η Σοφία Πλεξίδα       

«Αναζητώντας το(ν) [ρ]όλο ή αλλιώς η δεσποτεία του φαταλισμού.»

 

Μια γυναίκα, στο Σαντιάγο ντε Κούβα, φέρνει στον κόσμο δύο δίδυμα κορίτσια, που φαινομενικά είναι ολοκληρωτικά διαφορετικές. Από την εξωτερική εμφάνιση, τις επιλογές, την κοσμοαντίλψη μέχρι κι αυτήν την – ιδιότυπη για την καθεμιά – υποταγή σε κάποιο αρσενικό. Οι δύο κοπέλες, Άνα και Ραφαέλα φέρουν τα ονόματά τους από τα αρχικά της λέξης “amor”, που σημαίνει αγάπη. Η μία θα την πάρει σε περίσσευμα κι η άλλη θα την αποζητά σιωπηρά.

 

Η φύση έχει έναν μαγικό τρόπο να δομεί τα πάντα με μια ξεχωριστή δυσαρμονία, αφήνοντας τα πάντα ανολοκλήρωτα κι ωθώντας τα να πρέπει αέναα να βρουν την ολοκλήρωσή τους. Αυτό συμβάινει και στις ηρωίδες του συγγραφέα. Από τη στιγμή που αντικρίζουν τη ζωή παλεύουν αρειμανίως να ολοκληρωθούν, αρνούμενες να κατανοήσουν πως τελικά, η μία ολοκληρώνει την άλλη. Η Ραφαέλα. Μια προσηνής, μειλήχια, αδιάφορη, δουλικά υποταγμένη στις κοινωνικές επιταγές και μονίμως ετεροκαθοριζόμενη από τα θέλω των άλλων, γυναίκα. Η Άνα. Μια σαγηνευτική, ανοικονόμητα θελκτική, μυστηριώδης και αυτόφωτη γυναίκα, με στόφα μακιαβελική και εκρηκτικό ταπεραμέντο. Ο ορισμός του “ντουέντε”. Και οι δύο μαζί συμπληρώνουν το απόλυτο. Η μία λειτουργεί – άθελα της – ως το ανομολόγητο και ασύλληπτο θέλω της άλλης.

 

Μια πουτάνα και μια “αγία”. Οι δύο αδερφές συνιστούν μαζί την εξουσία του θήλεος πάνω στο άρρεν, εκπεφρασμένης μέσα από διαφορετική στάση. Η ασυδοσία, η αναρχία και η αεικινησία από τη μία και η σταθερότητα, η τάξη και η συνέπεια από την άλλη. Εκφάνσεις και πτυχές που διαχρονικά φοβίζουν το ανδρικό σύμπαν, όταν εισβάλλουν σε αυτό. Οι δύο γυναίκες όμως είναι κάτι πέρα από αυτό. Ο συγγραφέας με μαεστρία καταφέρνει μέσα από τις φιγούρες τους να “ενυλώσει” τους δυο διαχρονικά αντιπαλόμενους πόλους της πολιτικής, αυτόν του καπιταλισμού κι αυτόν του κομμουνισμού.

 

Έτσι οι δύο γυναίκες εκπροσωπούν δύο αφηρημένες ιδέες, δύο διαφορετικές κοσμοθεωρίες και στάσεις ζωής, που όμως δεν διαφέρουν τελικά τόσο. Στον κομμουνισμό σ’ ενδιαφέρει ν’αγαπάς. Στον καπιταλισμό σε νοιάζει να σ’αγαπούν. Κοινή συνισταμένη, η αγάπη. Αυτό συμβαίνει και στις ηρωίδες. Η Άνα επιζητά ακόρεστα κι άπληστα την επιβεβαίωση και την αγάπη των γύρω της για να νιώσει ολοκληρωμένη, ενώ η Ραφαέλα ζητιανεύει να έχει ανθρώπους γύρω της για ν’αγαπά. Ο τρόπος που δρα και σκέφτεται η κάθε γυναίκα αποτελεί terra incognita για την άλλη. Για την Άνα ο καπιταλισμός είναι ένας νταβατζής που θα προωθήσει την ομορφιά και τη ματαιοδοξία της, πληρώνοντας τον με την μοναξιά και την αδυσώπητη επέλαση των γηρατειών. Στον αντίποδα για την Ραφαέλα, ο κομμουνισμός θα καταστεί ο σταθερός και πιστός σύζυγος, που όμως θα την εγκλωβίσει στους τέσσερις τοίχους της απελπισίας και της πλήξης.

 

Με τον ίδιο τρόπο θα χαράξουν και την πορεία τους. Η ατίθαση και ακόρεστη Άνα θα ξεφύγει από το Σαντιάγο ντε Κούβα και θα ξεδιψάσει τη λαχτάρα της για ζωή και περιπέτεια στην Ιταλία, εν αντιθέσει με την Ραφαέλα που θα μετακινηθεί απλά δύο τετράγωνα παρακάτω από το σπίτι της. Η Άνα θα εκφράζεται μέσα από τις ηδονές του σώματος, το οποίο και υπηρετεί πιστά, άλλοτε μέσα από τον χορό κι άλλοτε μέσα από τις φιλήδονες σαρκικές απολαύσεις στις οποίες παραδίδεται. Η Ραφαέλα θα εκφράζεται μέσα από λέξεις, που απο δειλία θα εκφέρει μόνο στην πάνινη κούκλα της, που θα τη συντροφεύει ακόμη κι όταν πια θα έχει αποκτήσει παιδιά. Οι δύο αδερφές έτσι αποκρυσταλλώνουν το αρχαίο ρητό “λόγων ρήτηρ και έργων πρήκτηρ”, η καθεμιά υπηρετώντας αυτό που την αντιπροσωπεύει περισσότερο.

 

Πέραν όμως των δύο γυναικών, στο βιβλίο παρελαύνουν σιωπηρές και ηχηρές φιγούρες. Χαρακτήρες που κάνουν κρότο με τις πράξεις ή τα λόγια τους. Ο θείος Ρόμπερ θα γίνει το όχημα μιας άλλης ζωής για την Άνα και ο Χορχίτο αντίστοιχα για την Ραφαέλα. Οι δύο αυτοί άντρες θα “συστήσουν” τις αδερφές στο βαθύτερο και ασυνείδητο Εγώ τους και θα τις φέρουν βαθμηδόν αντιμέτωπες με τη σκληρή συνειδητοποίηση της ματαιότητας και της εφημερότητας, που η καθεμιά με τις επιλογές της προσπαθεί να μετατρέψει σε μονιμότητα. Οι δύο αυτές ανδρικές μορφές είναι ουδικές, συνοριακές και μεταιχμιακές, αφού εξαιτίας και χάρη σε αυτές, οι δύο γυναίκες θα νιώσουν τα πιστεύω τους να κλονίζονται και ν’αναθεωρούνται. Ο θείος Ρομπέρ θ’ αποκαλύψει – άθελά του – στην Άνα την υποκρισία και την ψευτιά που χαρακτηρίζει τον εντυπωσιακό κόσμο, που η ίδια ονειρεύεται να μπει. Ο Χόρχε από την άλλη, θα καταστήσει σαφές, συν τω χρόνω, στη Ραφαέλα πως η σταθερότητα και η σιγουριά του συζυγικού βίου είναι συνώνυμη της ανοίας και κυρίως της αθόρυβης υποταγής.

 

Στο μωσαϊκό των χαρακτήρων που έχει πλάσει ο συγγραφέας αξίζει να γίνει ιδιαίτερη μνεία και στη σινιόρα ντι Λεόνε, η οποία ουσιαστικά αποκρυσταλλώνει την ατροφική – σε λεκτικό επίπεδο – υπόσταση της Άνας. Φαίνεται σα να βρίσκεται μέσα στο μυαλό της και να εκφράζει αυτά που σκέφτεται κι αυτά που δυνητικά θα γίνει μελλοντικά, με άλλα λόγια συνιστά το έλλογο alter ego της.

Στην πινακοθήκη των ηρώων του βιβλίου δεσπόζουσα και περίοπτη θέση κατέχει και η μάμα. Ο συνδετικός κρίκος των δύο κοριτσιών, η πηγή της συνύπαρξης τους από την κοιλιά και ταυτόχρονα του αδιάκοπου διαχωρισμού τους. Μια αθόρυβη μορφή που επιβάλλεται μέσω της υπενθύμισης στις ίδιες, πως η μία έχει μόνο την άλλη. Εκπροσωπεί λοιπόν την κατάφαση, η οποία δεν υφίσταται χωρίς την αποδοχή της άρνησης. Είναι το σχίσμα και η ένωση των κοριτσιών, ο σταθερός πυλώνας των ζωών τους και ο πάντα βουβός υποστηρικτής των επιλογών τους. Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως θρέφει παρασιτικά την ύπαρξη της και τις ανεκπλήρωτες επιθυμίες της μέσα από τις ζωές των παιδιών της.

 

Παρόλα αυτά ο συγγραφέας δεν αναλώνεται μόνο στην μετακίνηση του αναγνώστη σε διαφορετικές ποιότητες προσωπικοτήτων και ανθρώπινων χαρακτήρων, αλλά με επιδεξιότητα τον μετακινεί και χωροχρονικά. Από το Σαντιάγο ντε Κούβα στην Ιταλία κι από κει με έναν αναπάντεχο εγκιβωτισμό – μέσω της προσωπικής εξομολόγησης του θείου Ρόμπερ – στο όμορφο νησί της Λέρου και στα ξεχωριστά τοπία του. Στις σελίδες εναλλάσσονται δεξιοτεχνικά γεύσεις κι αρώματα της Κούβας με πολυτελείς κι εκλεπτυσμένες απολαύσεις της μητρόπολης της μόδας. Τα μίζερα και φτωχικά χαμόσπιτα των γειτονιών της Καραϊβικής, αντιδιαστέλλονται στα επιβλητικά και πλούσια οικοδομήματα της άλλοτε κραταιής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, δημιουργώντας έναν αξιοπρόσεχτο  κόσμο αντιθέσεων. Αντιθέσεις που δεν αναλίσκονται μόνο σε επίπεδο όψεως, αλλά προχωρούν πιο βαθιά, σε επίπεδο βιοθεωρίας, αφού οι δύο αυτοί τόποι αποκρυσταλλώνουν την αντίθεση ψεύδους κι αλήθειας, υποκρισίας και γνησιότητας, κομπορρημοσύνης και ταπεινοφροσύνης. Ό,τι δηλαδή χαρακτηρίζει τις δύο ηρωίδες.  Στο βιβλίο μετακινείται ο αναγνώστης και χρονικά, με αναφορές σε σημαντικά ιστορικά και πολιτικά γεγονότα, όπως η κατάρρευση του τείχους του Βερολίνου και το καθεστώς του Φιντέλ Κάστρο, τα οποία με εξαιρετική μαεστρία ο συγγραφέας εντάσσει στην αφήγηση του, ως το αναγκαίο επίχρισμα στις κοινωνικές μεταβολές που συντελούνται στο πέρασμα του χρόνου.

 

Όλα όμως αυτά δεν αποτελούν την ουσία του Αιώνιου Γυρισμού του Γιάννη Πέτρου. Αυτό που στην πραγματικότητα οφείλει να πιστώσει κανείς στον συγγραφέα είναι πως καταφέρνει να καταυγάσει τη γυναικεία φύση και την διττότητα που αυτή εμπεριέχει, μέσω των δύο ηρωίδων του, της Άνας και της Ραφαέλας. Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου ο συγγραφέας έχει τοποθετήσει ένα γνωμικό που αναφέρεται στο παιχνίδι της μοίρας και στη συνειδητοποίηση πως αυτή τελικά έπαιζε με δύο βασίλισσες, χωρίς ο ίδιος να φαντάζεται πως και ο ίδιος έπαιξε το παιχνίδι με το κέρμα, που όπως όλοι ξέρουν, όποια πλευρά του κι αν κάτσει, πάλι νόμισμα θα λέγεται. Το ίδιο έπραξε κι ο ίδιος σμιλεύοντας δύο – φαινομενικά μόνο – διαφορετικές ηρωίδες.

 

In summa, το βιβλίο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ύμνος της γυναικείας φύσης, που παραμένει μονίμως δισυπόστατη και αχόρταγη. Η γλαφυρότητα των περιγραφών της γυναικείας ψυχοσύνθεσης, οδηγεί σε μια ποιητική της, η οποία αβίαστα ενδύεται με τον αντίστοιχο αποφθεγματικό λόγο, της Γυναίκας των γυναικών, της Σιμόν ντε Μποβουάρ. Σε ένα βιβλίο που η πολυπλοκότητα της γυναικείας φύσης αποκαλύπτεται και συνιστά conditio sine qua non των επιλογών των ηρωίδων, μήπως τελικά ο φαταλισμός είναι το αρσενικό που τη διαφεντεύει; Άλλωστε όπως εύστοχα έχει πει και ο λαϊκός αοιδός : “Της γυναίκας η καρδιά είναι μια άβυσσος, πότε κόλαση και πότε ο Παράδεισος”!

Της Σοφίας Πλεξίδα

Η σημασία της δημιουργίας μιας Συμφωνικής Ορχήστρας σε μια επαρχιακή πόλη, όπως η Κόρινθος

Previous article

Το ΠΑΣΟΚ – Κινήμα Αλλαγής Κορινθίας διοργανώνει ανοιχτή πολιτική εκδήλωση με θέμα: «Διαφθορά: το καρκίνωμα της Δημοκρατίας»

Next article

You may also like

Comments

Comments are closed.