- Διαφήμιση -

Στο διαδίκτυο από την πρώτη καραντίνα ως τώρα έχω συναντήσει μόνο μια έρευνα (πηγή dikepsy) που λέει πως 1 στα 3 παιδιά έχει επηρεαστεί σοβαρά από την πανδημία. Τα βασικά ζητήματα κοινωνική απομόνωση, δυσκολία στη σχέση με συνομηλίκους, εθισμός σε τεχνολογία/ τηλεόραση.

Πώς όμως επιδρά η πανδημία στα παιδιά;

-Ανακαλύψτε το νέο e-shop του Βιβλιοπωλείου ΚΟΥΚΙΔΑ-

Πρώτα απ’ όλα χρειάζεται να πούμε πως η πανδημία, όπως και ο πόλεμος, δημιουργούν ένα συλλογικό τραύμα που επηρεάζει την ψυχική μας υγεία στο παρόν και ίσως να την επηρεάσει και στο μέλλον. Συλλογικό τραύμα είναι ένα τραύμα που αφορά όλους μας, είναι δηλαδή καθολικό. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά, σε όποια ηλικία κι αν βρίσκονται, θα επηρεαστούν ανεξαρτήτως του οικογενειακού περιβάλλοντος στο οποίο βρίσκονται και ανεξαρτήτως άλλων συνθηκών.

Πολύ μικρά παιδιά (ηλικίες έως 3 ετών).

Τα παιδιά αυτής της ηλικιακής ομάδας ενδέχεται να δυσκολεύονται ή να φοβούνται να πλησιάσουν άλλα παιδιά, ακόμα και ενήλικες. Δεν είναι και λίγο άλλωστε, εκεί που έβλεπες τον κόσμο και τους σημαντικούς Άλλους (μαμά, μπαμπάς, παππούδες) χωρίς μάσκα ξαφνικά όλοι να φοράνε μάσκα. “Ωπα! Κάτι δε πάει καλά” θα νιώσει και θα σκεφτεί σίγουρα ένα μικρό παιδί. Εδώ, αν προσθέσουμε την αλλαγή στην καθημερινότητά του αλλά και των γονιών του, μοιραία θα δημιουργηθεί μια αγχογόνα συνθήκη.

Στο μικρό παιδί των 2 ή 3 χρονών αυτό το άγχος θα εκδηλωθεί με αλλαγή στη συμπεριφορά, ενδεχομένως υπερκινητικότητα ή με αλλαγή στο ωράριο ύπνου. Πολλά είναι τα σημάδια, χρειάζεται μόνο να είμαστε υποψιασμένοι και προετοιμασμένοι.

Λίγο μεγαλύτερα παιδιά (από 4 ως 6 ετών).

Eίναι τα παιδιά που γνωρίζουν πολύ περισσότερες λεπτομέρειες για τον κορωναιό, ξέρουν πώς να φοράνε μάσκα και γιατί την φοράνε. Είναι τα παιδιά που ίσως είναι πιο δεκτικά (από άλλες ηλικιακές ομάδες) στη χρήση μάσκας. Την ίδια στιγμή μπορεί να μπερδεύονται από τον όγκο των πληροφοριών που λαμβάνουν στο σπίτι και στο σχολείο.

Εδώ υπάρχει σοβαρό πρόβλημα αν οι γονείς θεωρούν άσκοπη τη χρήση μάσκας ΚΑΙ ΤΟ ΛΕΝΕ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙ. Αν δε μεταφέρουν την διαφωνία/ανησυχία τους λίγο το κακό. Αν όμως το κάνουν το παιδί θα βρεθεί αντιμέτωπο με μια τεράστια γνωστική ασυμφωνία (Να βάλω μάσκα ή να μη βάλω;) που συνήθως συνεπάγεται ένταση και νεύρα.

Σε αυτές τις ηλικίες τα παιδιά μπορεί να δυσκολεύονται στη σχέση με συνομηλίκους, να φοβούνται να πάνε σχολείο, να έχουν περισσότερη νευρικότητα απ’ ότι παλιότερα.

Παιδιά σχολικής ηλικίας 6 ως 12 ετών

Eίναι η ομάδα παιδιών που πιστεύω πως επηρεάζεται πιο βαθιά και είναι τα πιο “δυσκολεμένα’’ παιδιά. Αυτό συμβαίνει γιατί σε αυτές τις ηλικίες μπορούν να αποκωδικοποιήσουν επαρκώς όλα τα μηνύματα που λαμβάνουν (από την τηλεόραση, από τους γονείς, από το σχολείο). Αυτό σημαίνει ότι έχουν και πλήρη επίγνωση των μη λεκτικών μηνυμάτων και ιδίως των συναισθημάτων που επικρατούν στο περιβάλλον τους. Αν, για παράδειγμα, οι γονείς έχασαν την δουλειά τους και είναι σε πανικό είναι μάλλον απίθανο αυτό να μην “μεταφερθεί” στο παιδί.

Επίσης, σε αυτές τις ηλικίες συνήθως τα τραύματα είναι γενικά βαθιά και “βουβά” (ένα περιθωριοποιημένο παιδί στο σχολείο δεν θα εκφράσει πάντα τις δυσκολίες του λεκτικά). Αναλόγως, επομένως, της γενικής ψυχο-συναισθηματικής κατάστασης του παιδιού αλλά και της προσωπικότητάς του περιμένουμε αντίστοιχες αντιδράσεις και συμπεριφορές.

Οι έφηβοι (13 ως 25 ετών).

Eίναι αυτοί που έχουν πιο αποτελεσματικούς μηχανισμούς “άμυνας”, που προσομοιάζουν με εκείνες των ενηλίκων και στο σύνολό τους μπορούν να ανταπεξέλθουν καλύτερα στη πανδημία και στις προκλήσεις της. Δεν είναι απίθανο να συναντήσουμε εδώ αντιδράσεις του τύπου : “Δε φοράω μάσκα κι ας φάω πρόστιμο!”, ή “Δε βγαίνω από το σπίτι αν είναι να φοράω μάσκα!”.

Από την άλλη, οι αγαπημένοι μας έφηβοι μπορεί να “βουτήξουν” στην μελαγχολία, να κλειστούν στον εαυτό τους, να περνούν πολλές ώρες πάνω σε ένα κινητό ή να κάνουν αυτοκαταστροφικές σκέψεις.

Και τώρα τι κάνουμε;

“Και τώρα τι κάνουμε;” είναι η εύλογη απορία. Κάνοντας μια έρευνα στο διαδίκτυο, ήδη από την περασμένη άνοιξη, έχω συναντήσει μεμονωμένες ή οργανωμένες προσπάθειες παρέμβασης στο γενικό πληθυσμό μέσα από κάποια εγχειρίδια αυτο-βοήθειας. Αυτά είναι ένα πρώτο επίπεδο, θα λέγαμε ένα “κουτί πρώτων βοηθειών’’. Προς αυτήν την κατεύθυνση κινήθηκα κι εγώ κάνοντας ένα βίντεο (είναι δημοσιευμένο στη σελίδα μου). Πιστεύω πως όλα αυτά είναι βοηθητικά, αλλά είναι τόσο μεγάλο το χρονικό διάστημα που τελούμε σε καθεστώς πανδημίας που μοιάζουν να μην είναι αρκετά.

Στο εδώ και τώρα υπάρχουν συναισθήματα φόβου, θυμού, απογοήτευσης, απαξίωσης (του κράτους και των θεσμών), μοναξιάς (για να μη μιλήσω και για τα οικονομικά προβλήματα) τόσο έντονα που κάθε μέρα είναι ένας αγώνας δρόμου. Ένας αγώνας για να επιβληθούμε στα συναισθήματά μας, να είμαστε εμείς κυρίαρχοι για να μη μας κυριαρχήσουν και «ελέγξουν» εκείνα. Και όσοι από εμάς στο τέλος της ημέρας πάμε σχετικά ήρεμοι για ύπνο νιώθουμε πως τα έχουμε καταφέρει. Γιατί, κακά τα ψέμματα, η Ζωή όλων μας έχει επηρεαστεί και κλονιστεί, θα τολμήσω να πω.

Τι χρειάζεται να γίνει;

Ο καθένας έχει σίγουρα τον δικό του τρόπο να αντιλαμβάνεται τις καταστάσεις και να αντιδρά σε αυτές. Αν μπορώ να πω μόνο ένα πράγμα θα πω να είμαστε ενωμένοι με αγάπη. Μπορεί να ακούγεται κοινότυπο ή πεζό, αλλά άλλο δρόμο δε βρίσκω. Έχουμε τους τελευταίους μήνες χωριστεί σε στρατόπεδα: σε αυτούς που φοβούνται την επιδημία και “κινούνται” από τον φόβο επιβίωσης , σε αυτούς που πιστεύουν ότι όλα αυτά είναι μια καλά οργανωμένη συνωμοσία και σε εκείνους που είναι κάπου στη μέση- σκέφτονται, διαβάζουν, παρατηρούν και μπορεί να είναι και μπερδεμένοι. Έχουμε όλοι ένα κοινό, όμως, που καλώς ή κακώς είναι Παγκόσμιο.

Ζούμε την εποχή της πανδημίας. Κι αντί αυτό να μας συσπειρώσει, να μας ενώσει με αγάπη, να είμαστε πιο κοντά στον διπλανό μας με όποιον τρόπο μπορούμε τελικά μας απομακρύνει και μας διχάζει.

Η προσπάθεια μπορεί να ξεκινήσει από τον καθένα μας χωριστά. Από το να πάει ένα πιάτο φαγητό σε κάποιον γείτονα, που το έχει ανάγκη. Η να οργανώσει μια ομαδική πρωτοβουλία, όπως δανειστική βιβλιοθήκη στη γειτονιά ή στην πολυκατοικία. Να δείξουμε την ανθρωπιά μας με όποιο τρόπο μπορούμε.

Η αγάπη κάνει θαύματα.

Αν οι ενήλικες κινηθούμε με πυξίδα την αγάπη, την συμπόνια, την αλληλεγγύη τα παιδιά θα ακολουθήσουν. Είναι μια θαυμάσια ευκαιρία να μάθουν από τους ενήλικες πως μπορούν να φροντίσουν κάποιον άνθρωπο (ή κάποιο ζωάκι) μέσα από ένα πιάτο φαγητό. Το διαδίκτυο μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε (επιτέλους!) για να γίνουμε εθελοντές σε κάποια ανθρωπιστική δράση (Unicef, Γιατροί του Κόσμου). Θα κάνετε σημαντική δουλειά αν εξηγήσετε στο παιδί σας πως αυτό που εμείς ζούμε ΠΡΟΣΩΡΙΝΑ έχει Τέλος, δεν είναι για πάντα, ενώ για κάποιους άλλους ανθρώπους στον κόσμο είναι η καθημερινότητά τους, με ή χωρίς την πανδημία. Και για όσους έχετε τη δυνατότητα να αφιερώσετε περισσότερο χρόνο στο παιδί σας, εκτός από πολύ παιχνίδι, μιλήστε για το πως νιώθει και το πως νιώθετε εσείς για ό,τι συμβαίνει. Πείτε του “Σ’ αγαπώ” κάθε μέρα, διαβεβαιώστε το πως θα είστε εκεί για εκείνο, πως αυτή η επιδημία θα ξεπεραστεί και θα επιστρέψουμε στην ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ. Σε αυτό το τελευταίο επιμένω αρκετά γιατί για τα παιδιά ο χρόνος είναι συχνά σχετικός, δεν τον αντιλαμβάνονται με τον ίδιο τρόπο που τον αντιλαμβάνονται οι ενήλικες.

Μια υπενθύμιση για το τέλος.

Ας κάνουμε την δυσκολία ευκαιρία. Να μη ξεχνάμε να μιλάμε δυνατά, να γελάμε, να κλαίμε(!) , να μοιραζόμαστε, να γράφουμε, να ζωγραφίζουμε, να παίζουμε μουσική, να τραγουδάμε, να προσευχόμαστε. Είμαστε Έλληνες και αυτή η πατρίδα έχει ζήσει και ξεπεράσει δυσβάσταχτους πολέμους και έχει βγει δυνατή. Και αυτή τη φορά ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ ΘΑ ΤΑ ΚΑΤΑΦΕΡΟΥΜΕ.

Ολυμπιάννα Λαζανά 
Ψυχολόγος

Βιογραφικό

Η Ολυμπιάννα Λαζανά έκανε σπουδές  Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στην Κλινική Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο Paul-Valery III του Μοντπελιέτης Γαλλίας.

Είναι εδώ και 2 χρόνια επιστημονική συνεργάτης (Ψυχολόγος) στο Πρόγραμμα ‘Εκπαίδευση των παιδιών ρομά’ του Πανεπιστημίου Αθηνών, μέσα από το οποίο επισκέπτεται σχολεία στην Κορινθία και συντονίζει βιωματικές δράσεις.

Είναι επίσης συντονίστρια σε σχολές γονέων στην Κορινθία. Αρθρογραφεί εθελοντικά σε ηλεκτρονικά περιοδικά για θέματα που αφορούν παιδιά(και όχι μόνο!) και συνεργάζεται με το ηλεκτρονικό περιοδικό ’ΤΟ ΠΡΩΤΟ’ , του 1ου Γυμνασίου Κορίνθου. Νιώθει τυχερή που κάνει αυτό που αγαπά, και ακόμα περισσότερο, που δουλεύει με παιδιά, εφήβους και τους γονείς τους!