‘Η Κόρινθος τό 1908

Τοῦ Ματθαίου Χ. ‘Ανδρεάδη

α.-Πληθυσμιακά καί κταση το δήμου Κορινθίων

‘Η Νέα Κόρινθος,τό 1908,ἦταν ἕδρα τοῦ δήμου Κορινθίων ἑνός τῶν ἕνδεκα δήμων τῆς Κορινθίας,πού συγ κροτοῦσαν τόν ὁμώνυμο νομό,ὁ ὁποῖος ἱδρύθηκε τό 1899 (ἀλλά καταργήθηκε τό 1909 γιά νά ἐπανιδρυθεῖ τό 1949).

Ὁ νομός Κορινθίας τό 1908 εἶχε πληθυσμό 33.911 ἄρρενες καὶ 37.818 θήλεις,χριστιανούς ὀρθοδόξους, πλήν 36 καθολικῶν,11 διαμαρτυρομένων,1 μωαμεθανοῦ καὶ 9 ἱσραηλιτῶν,ἐνῶ ἡ Κόρινθος,ἦταν (καί παρέμεινε ἔκτοτε) πρωτεύουσα τῆς (ἐπαρχίας ἤ νομοῦ) Κορινθίας.

‘Ο δῆμος Κορινθίων,κατά τήν ἀπογραφή τῆς 25ης Ὀκτωβρίου 1907,εἶχε 14.810 κατοίκους καί ἡ πόλις τῆς Νέας Κορίνθου 5.340 (2.729 ἄρρενες καὶ 2.611 θήλεις) στά δέ ὅρια τοῦ δήμου περιλαμβάνονταν καί τ’ ἀκόλουθα χωριά (μέ τούς ἀντίστοιχους κατοίκους):

Ἀζίζι 187,Ἄσσος 618,Βέλλο 1110,Βραχάτι 628, Ἑξαμίλια 584,Ζευγολατειὸ 1.114, Ἰμπραήμπεη 502,Κεχριὲς 24, Κοκκῶνι 486,Κολομπότσι 378,Κυρᾶς Βρύση 85,Λεύκα40, Λιμοχῶρι 133,Μπεκιάνικα 24,Μπολάτι 260,Νεράντζα (Τρικαλιώτικα) 249,Νεοχῶρι 27,Ξυλοκέριζα 178,Παλαιὰ Κόρινθος1.018,Περιγιάλι 400,Πουλίτσα 237,Σολωμὸς 94, Σουληνάρι 184,Ταρσινὰ 181,Χαλκὶ 251,Χασάναγα 354 καὶ Χατζημουσταφᾶ 188.

Στά χωριὰ περιλαμβάνονταν ἐπίσης καί οἱ τοποθεσίες Ἅγ.Γεράσιμος,Καμπερέϊκα,Περιβόλι Τρίπου καί Χατοῦπι. Σύνολο πληθυσμοῦ τοῦ δήμου Κορινθίων 7.375 ἄρρενες καὶ 7.492 θήλεις.Ἀπ’ τούς 14.810 κατοίκους τοῦ δήμου Κορινθίων,ἄρρενες ἦσαν 7.345.Ἀπ’αὐτούς 4168 ἐγγράμμα τοι καί 3.177 ἀγράμματοι.

Οἱ θήλεις ἦσαν 7.465,ἀπ’τίς ὁποῖες 1.889 ἐγγράμματες καί 5.576 ἀγράμματες.Συνολικά καί στά δύο φῦλα:Ἐγ γράμματοι 6.057 καί ἀγράμματοι 8753.

Ὅλοι τους ἀντιστοιχούσαν ποσοτικά σέ ἐγγράμματους 56,64% ἄρρενες καί 25,25% θήλεις,συνολικό ποσοστό ἐγγραμμάτων 40,82%

Σύμφωνα μέ τήν προαναφερόμενη ἀπογραφή,ὑπῆρχαν κι’αὐτοί πού μιλοῦσαν:’Αρβανίτικα 12 (5 ἄνδρες, ἀπ’τούς ὁποίους ἕνας ἀγράμματος καί 7 γυναῖκες-ὅλες ἀγράμμα- τες),ἰταλικά 4 (2 ἐγγράμματοι ἄνδρες καί 2 ἀγράμματες γυναῖκες),ἄλλη εὐρωπαϊκή γλῶσσα 4(3 ἄνδρες καί μία γυναῖκα,ὅλοι ἐγγράμματοι) καί 35 ἀνεξακρίβωτη ἄλλη γλῶσσα (20 ἄνδρες καί 15 γυναῖκες,ὅλοι τους ἀγράμματοι).

β.-Προϊόντα το δήμου

Kύρια προϊόντα τοῦ δήμου ἦταν ἡ ἐξαγώγιμη σταφίδα,μέ μέση ἐτήσια παραγωγή 25 ἑκατομ.ἑνετικές λῖτρες,τὸ λάδι,τὰ δημητριακά,τά ὀπωρικά,οἱ ξηροὶ καρποὶ καὶ μετάξι.Τὰ σιτηρὰ μάλιστα τὸ 1907 σὲ ὅλο τὸν δῆμο ἀνῆλθαν σὲ 1.542.000 ὀκᾶδες,ποὺ κατανέμονταν ὡς ἀκολούθως: Κόρινθος 55.000,Παλαιὰ Κόρινθος 125.000,Ἑξαμίλια, Ξυλοκέριζα καὶ Κεχριὲς μαζὶ 469.000,Σολωμὸς 11.000, Περιγιάλι Κολομπότσι μαζὶ 40.000,Ζευγολατειὸ 420.000, Σουληνάρι 19.000,Βέλλο καὶ Νεράτζα μαζὶ 12.000, Λιμο- χῶρι 16.000,Ταρσινὰ 45.000,Ἰμπραήμπεη 100. 000,Πουλίτσα 80.000,Κοκκῶνι 5.000,Χασάναγα 55.000,Χατζημου σταφᾶ 22.000,Μπολάτι 11.000,Βραχάτι 22.000,Χαλκὶ 35.000.

γ.- ρδευση Βόχαςδρευση Κορίνθου

Ἡ ἄρδευση τῆς Βόχας καὶ ἡ ὕδρευση τῆς Κορίνθου, προβλήματα ζωτικά γιά τούς Κορίνθιους,παρέμεναν καὶ τὸ 1908 ἄλυτα.

Μία ἀπόπειρα συνάψεως δανείου τήν ἴδια χρονιά μέ τήν Ἐθνική Τράπεζα ἀπ’ τόν δήμαρχο Ἀναστ. Ἀναγνωστόπου- λο,γιά νὰ παροχετευθοῦν τὰ νερὰ τῆς Στυμφαλίας μέσω τοῦ Ἀσωποῦ στὴ Βόχα,ματαιώθηκε.

Στοὺς Κορίνθιους ἐπικρατοῦσε ἡ καχυποψία,ὅτι ὅσα ὑποστήριζαν οἱ πολιτευόμενοι Κορίνθιοι βουλευταὶ καὶ δή μαρχοι ἀναφορικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῆς παροχετεύσεως τῶν ὑδάτων τοῦ Ἀσωποῦ ποταμοῦ καὶ τῆς δι’αὐτν ἀρδεύσεως τν πλείστων πεδινν περιοχν το δήμου,καὶ οὕτω ἐκδό- σεως νόμων,διαταγμάτων,συντάξεως ἐκθέσεων μηχανικν κλπ.,ἦσαν ἀνέκαθεν λόγια.

Ὁ δήμαρχος,ὡστόσο,ἤθελε,βάζοντας τὴ σφραγῖδα του, νὰ ἐκπληρώσει τὸν σπουδαιότερον τν προαιωνίων πόθων παντὸς Κορινθίου,δηλαδὴ τὴν ἄρδευσιν τν πεδιάδων Κορίνθου,ἡ ὁποία ἄρδευσις μαζὶ μὲ τὴν ἵδρυσιν το Πρωτοδικείου Κορίνθου εἶχον ἀποτελέσει τοὺς δύο πόλους περὶ τοὺς ὁποίους πσα διάνοια Κορινθίου ἐστρέφετο.

Ἔγιναν μελέτες,μετακλήθηκε ὁ νομομηχανικὸς Ν. Γα- ζῆς,εἰδικὸς περὶ τὰ ὑδραυλικά,εξετάσθηκαν,μαζὶ μὲ τοὺς Χρύσανθο Κανελλόπουλο καὶ Κ.Παπαληγούρα,ὅλα τὰ τε- χνικὰ ἔργα κ.λπ.,πῆγαν στή Στυμφαλία καί συζητήθηκε τό πρόβλημα τῆς ὑδρεύσεως τῆς Κορίνθου.

Από καιρό τό δημοτικὸ συμβούλιο Κορίνθου εἶχε λάβει ἀπόφαση μὲ τὴν ὁποία ζητοῦσε νὰ διοχετευθοῦν τὰ ὑπάρχοντα ὕδατα ἐκ τῶν πηγῶν τῆς θέσεως Σολωμοῦ,δι’ ὑδραγωγείου εἰς τὴν πόλιν,κατὰ τὸ συνταχθὲν σχεδιάγραμμα ὑπὸ το παρά το (τότε) δημάρχου μετακληθέντος ἐνταθα καὶ μελετήσαντος τὸ ἔργον ὑδραυλικο Σιγισμούνδου Μινέϊκο.

Ὁ Σιγ.Μινέϊκο,Πολωνὸς μηχανικός,εἶχε ὑπηρετήσει στὴν ἐκτέλεση ὑδραυλικῶν ἔργων Θεσσαλίας καί λόγω τῆς ἱκανότητός του ἦταν περιζήτητος σὲ κάθε ἀναφυόμενη ἐπείγουσα καὶ ἐπιτακτικὴ ὑδραυλικὴ ἀνάγκη.

Ἐστάλη καί στήν Κόρινθο γιά τὸ ζήτημα τῆς Βόχας, ὅπου περάτωσε τήν ἐργασία του,χωρίς ὅμως τό πρόβλημα νά ὁδηγηθεῖ στή λύση του.

δ.πασχολούμενοι Κορίνθιοι

Οἱ Κορίνθιοι το 1908 δραστηριοποιούνταν ὡς ἀγρότες, ἀλευροπῶλες,ἐξαγωγεῖς ἐλαίου καὶ δερμάτων,διασκευαστὲς ἁμαξῶνἀμπαδορράφτες μυλωνᾶδες,ἀρτοποιοί,ἐργαζόμενοι (ἀποχειροβίωτοι ἤ μή),ἐλαιοτριβεῖς,ἐμποροπαντοπῶλες, ἐπιπλοποιοί,ἐργολάβοι,ἑστιάτορες,ἐργοστασιάρχες (κονιὰκ καὶ οἴνου),κουρεῖς,λευκοσιδηρουργοί,ξενοδόχοι (ὕπνου), ξυλέμποροι,οἰνοπνευματοποιοί, οἰνοπῶλες, παραγγελιοδό- χοι,πεταλωτῆδες,ποτοποιοί,ράφτες,ράφτρες (μοδῖστρες),σι- δηρουργοί,σταφιδέμποροι,ὑποδηματοποιοί,ὑφασματέμπο- ροι,ὑφαντές,φανοποιοί,φαρμακοποιοί,ὡρολογοποιοὶ κ.ἄ.,γε νικά,ἔμποροι ντόπιοι καὶ ξένοι ἐπιτηδευματίες.(Ἀκόμη καί πράκτωρ μεταναστεύσεως).

Ὑπῆρχαν,βέβαια,γιατροί,μαῖες,δικηγόροι,συμβολαιογρά φοι,φαρμακοποιοί,βιβλιοχαρτοπῶλες-τυπογράφοι (μεταξύ τῶν τελευταίων οἱ ἀφοί Σκουτέρη,ὁ Γ.Ανδρουλακάκης καί ὁ Μ.Μιχαλόπουλος),δικαστικοὶ κλητῆρες,κ.ἄ.

ε.- πόλις τς Κορίνθου καί τά προβλήματά της

Ἡ πόλις εἶχε ἀρκετὰ μαγειρεῖα,ξενοδοχεῖα,γυμνάσιο καὶ δημοτικὰ σχολεῖα τῶν δύο φύλων,ἦταν ἕδρα στρατιωτικοῦ εὐζωνικοῦ τάγματος μὲ φρούραρχο τὸν Βρεττό καί Πρωτοδικείου ἀπ’ τὸ 1901 σὲ μισθωμένο χῶρο,εἶχε σιδηροδρομικό σταθμό ἀπ’ τό 1885,τελωνεῖο,οἰκονομική ἐφορία, τράπεζες Ἐθνική,Ἀθηνῶν καί Ἐμπορική,νομάρχη τὸν Παν.Μπαμπᾶκο καί δήμαρχο τὸν προαναφερόμενο Ἀνα- στάσιο Ἀναγνωστόπουλο.

Ὁ ὡραιότερος καὶ κεντρικώτερος δρόμος τῆς πόλεως,μὲ 30 μ.πλᾶτος,ἦταν ἡ ὁδὸς Σωτῆρος (πρώην Νοταρᾶ καὶ ἤδη Ἐθν.Ἀντιστάσεως).Ἄλλοι δρόμοι: Τῆς Χαλινίτιδος Ἀθηνᾶς (σημερινὴ Ἐθνικῆς Ἀνεξαρτησίας),Κρανείου (ση- μερινὴ Κολοκοτρώνη),Σισύφου (ἡ σημερινή),Περιάνδρου (σημερινὴ Σωτ.Κροκιδᾶ),Ἀδειμάντου (ἡ σημερινή),ἐπίσης ἡ σημερινὴ ἀρχιεπισκόπου Σωκράτους Κολιάτσου (πρώην Τριν Συμμάχων),ἡ Ἀπ. Παύλου, Ἀράτου (ἡ σημερινή), Γεωργίου Θεοτόκη (ἡ σημερινὴ Δαμασκηνοῦ) πρὸς τιμὴν τοῦ πρωθυπουργοῦ Γ.Θεοτόκη,ὁ ὁποῖος ἔκανε τὴν ἐπαρ- χία νομὸ τὸ 1899 καὶ ἐπέσπευσε τὴ λειτουργία τοῦ Πρωτοδικείου Κορίνθου τὸ 1901.

Τό πλᾶτος τῶν δρόμων ἦταν τόσο πραγματικό ὥστε ἡ πόλις φαινόταν νά γλυστράει μέσα ἀπ’ αὐτούς.Οἱ δρόμοι μόλις τότε αποκτοῦσαν πεζοδρόμια.

Στὴν ὁδὸ Γ.Θεοτόκη ἦσαν τὸ ξενοδοχεῖο Μεγάλη Βρεταννία τοῦ Π.Πελοπίδα,τὸ τηλεγραφεῖο καὶ τὸ ταχυδρο- μεῖο.Ἡ ἀπόσταση τοῦ ξενοδοχείου αὐτοῦ,ὅπως καὶ τῶν κατέναντι κειμένων καφενείων Τσέλιου-Ἀντωνίου Βλάσση (ἰδιοκτησίας Χρ.Λαρσινοῦ) καὶ τὰ δύο ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Σωτῆ- ρος μέχρι τήν παραλιακή πλατεῖα,δὲν ξεπερνοῦσε τὰ δέκα βήματα.

***

‘Η Κόρινθος χαρακτηριζόταν τότε,ὡς μία πόλις ἀπέρα- ντων διαστάσεων πού μποροῦσε νά οἰκοδομηθεῖ καί κατ- οικηθεῖ ἄνετα ἀπό 300 χιλιάδες ψυχές. Εἶχε ρυμοτομία θαυμάσια (μέχρι σήμερα,θεωρούμενη ἀπαράμιλλη) καί σπίτια καινούργια,τά πιό πολλά μονώροφα καί ἀραιά.

Στό κέντρο της ἔξοχη ἡ πλατεῖα,πού μποροῦσε νά ὀνομασθεῖ δάσος πεύκων,εὐρύτατη,ὀρθογώνια,μολονότι ἀπεριποίητη.

Ἡ ἄλλη πλατεῖα ἦταν καί εἶναι ἡ παραλιακή,τοῦ Φλοίσβου (τότε Ἁμαλίας).Ἔξοχη καί αὐτή.Ἀπ’τήν ἄνοιξη ἕως τό φθινόπωρο ὁ Φλοσβος ἦταν τόπος ἀναψυχῆς καί περιπάτου γιά τούς Κορίνθιους,καί τῶν δύο φύλων.

Ἡ πλατεῖα Φλοσβος,ἀντικείμενο ἔριδος,γιά πολλά χρόνια,ἀνάμεσα στήν Κόρινθο καὶ στὸ δημόσιο,ἀποδόθηκε στόν δῆμο τό 1908.Ὁ ὁποῖος ἔτσι,ὅπως εἶχε συμβῆ καὶ μερικὲς ἄλλες χρονιές,παραχώρησε τὴ χρήση της σὲ μισθωτή,ἐλπίζοντας νὰ εἰσπράττει τὸ χρόνο μίσθωμα πάνω ἀπὸ χίλιες δραχμές.

Ἐδῶ ὑπῆρχε κέντρο ἀναψυχῆς (εὐρὺ περίπτερο) γιά τούς Κορίνθιους καί τίς Κορίνθιες,καθώς καί γιά τούς παρε- πιδημοῦντες,τίς Κυριακές,πρὸ πάντων καὶ τὶς γιορτές,ἀπό δέ τὴν ἄνοιξη ὥς τὸ φθινόπωρο ὁ Φλοσβος ἦταν τόπος περιπάτου.

Θαύμαζαν οἱ ταξιδιῶτες:Ποντιάδες αὖρες καὶ ριπὲς βουνν δρoσίζουν πάντοτε τὴν ἀτμόσφαιρα τς πόλεως, ἡ ὁποία τὸ θέρος θὰ μποροσε νὰ εἶναι ἔξοχο ἐπίνειο τν Ἀθηνν,κέντρο διαμονς πολλν οἰκογενειν,μὲ τὸ ἄρι- στο κλμα της,τὴν καθαρωτάτη θάλασσά της καὶ τὴν συγ- κοινωνία,τέσσερις φορὲς τὴν ἡμέρα ἀπ’ τὴν πρωτεύουσα.

Ἀλλ’ ὁ μονότονος Φλοσβος μὲ τὰ ἠχηρά του κύματα δὲν ἀρκοῦσε γιὰ νὰ διασκεδάσει κανεὶς τὴν ἀνία του.

Ὁ δῆμος τήν δενδροφύτευσε,βέβαια,φωτίζοντάς την. Ὃμως τὰ ἐλάχιστα δενδρύλλια τῆς πλατείας κινδύνευαν νὰ ξεραθοῦν ἀπ’ τὴ λειψυδρία.Ἔλλειπε δὲ καὶ τὸ ἀναγκαῖο κρηπίδωμα.Οἱ Κορίνθιοι περίμεναν ὅτι καί ἡ πλατεῖα αὐτή θὰ γινόταν μία ἀπ’ τὶς πιὸ σπάνιες στὴν Ἑλλάδα πλα- τεῖες,καθὼς ὑπέρκειται το Κορινθιακο,το ὁποίου ἡ πνοὴ καθίσταται παρὰ πολὺ ζείδωρος καὶ ἀναζωογοννητι- κή,ὡς ἐκ τν ἐλάτων το Παρνασσο καὶ το Ἑλικνος προερχομένη.

Τήν παραλιακή ὁδό Γ.Θεοτόκη διέσχιζε,μέχρι τό τελωνεῖο,ἐμπορικός καί ἐπιβατικός σιδηροδρομικός συρμός.

Ἡ Κόρινθος καί τό 1908,εἶχε ν’ ἀντιμετωπίσει: Στὴ Βόχα ἔλλειψη ἀρδευτικοῦ ὕδατος καὶ στὴν πόλη πρόβλημα πόσιμου νεροῦ,ὀργανωμένο λιμάνι,ἀνάπτυξη τοῦ ὑπάρχο- ντος φωτισμοῦ,ἐπισκευὴ τῶν δρόμων,ἐπέκταση τῶν δεν- δροστοιχιῶν,ἵδρυση μονίμου στρατοπέδου (ἐνῶ ὑπῆρχε νοτιοδυτικά τῆς πόλεως στρατώνας γιὰ τὸν ὁποῖο ὁ Χαρίλαος Τρικούπης εἶχε δαπανήσει ποσὸ δραχμῶν ἑκατόν πενῆντα χιλιάδων-οἱ σημερινοί στρατῶνες δέν εἶχαν κτισθεῖ,ἀκό- μη),καὶ ἄλλα.

Ἀπ’ τόν περασμένο χρόνο ὁ φωτισμός τῆς πόλεως,ὅπως διαμαρτύρονταν οἱ κάτοικοι,βρισκόταν σὲ ἀρχέγονη κατάσταση.Τὸ παλαιὸ σύστημα μὲ πετρέλαιο,ποὺ φώτιζε τὴν πόλη ἦταν ἀχρηστευμένο.Οἱ δήμαρχοι,βέβαια,φρόντιζαν γιὰ τὴν ἀντικατάστασή του καὶ πολλὲς πρὸς τοῦτο κατέβαλλαν προσπάθειες,ὅμως συναντοῦσαν ἕνα σοβαρὸ ἐμπόδιο,τὸ οἰ- κονομικό.

Ὁ νέος φωτισμός,ποὺ βασιζόταν στὸ οἰνόπνευμα,εἶχε δο κιμασθεῖ ἐπανειλημμένα ἀπ’ τὴν Ἑταιρεία οἰνοπνευμάτων.

Πάντως,τούς πρώτους μῆνες τοῦ Φεβρουρίου 1908 προστέθηκαν 25 νέοι φανοὶ οἰνοπνεύματος στοὺς 50 ὑπάρχοντες,ἐνῶ στή συνέχεια,στήθηκε μεγάλος λαμπτήρας,ἐπίσης οἰνοπνεύματος,600 κηρίων στὴν παραλιακὴ πλατεῖα καὶ πα ράλληλα χαλικοστρώθηκαν ἢ ἐπισκιρρώθηκαν ἑπτὰ δρόμοι.

Δενδροκόμος ἀπ’ τὴν Ἀθήνα μετακλήθηκε γιὰ νὰ περιποιηθεῖ τὰ ἐγκαταλελειμμένα δένδρα φυτεύοντας 500, περίπου νέα καί καλύπτοντας τὰ κενὰ τῶν δρόμων μὲ ἀκα- κίες.

Ἔτσι,ἔλεγαν οἱ Κορίνθιοι,θὰ ἔχωμεν ὡραίας λεωφόρους ὅπως τῆς Ἀπ.Παύλου ἐξικνουμένης ἀπὸ τς παραλίας καὶ διερχομένης διὰ τς συνοικίας Τσακώνικα μέχρι τν ἐξοχι- κν περιβολίων τς πόλεως καὶ παραλλήλως ἡ ὁδὸς Σωκράτους Κολιάτσου θὰ διέρχεται διὰ τς δενδροφυτευμένης μεγάλης κεντρικς μας πλατείας.

στ.-φημερίδες καί σύλλογοι

Τό 1908,κυκλοφοροῦσαν οἱ ἐφημερίδες Νέα Κόρινθος, μέ ἐκδότη τόν Χρῆστο Σκουτέρη καί διευθυντή τόν δικηγόρο Πᾶνο Βέλκο καί Λαός,μέ διευθυντή τόν Βασ. Ἀγγε- λόπουλο.

Σύλλογοι δέ:Τῶν Τεχνιτοεργατν μέ τήν ἐπωνυμία Ἀδελφότης καί πρόεδρο τόν Γκίκα Θεοδωρόπουλο,τῶν Ἀργείων ὁ ’Αγαμέμνων,ἰατρικός,δικηγορικός καί ἐμπορι- κός,ἐπίσης ὁ σύλλογος τῶν Ταμιευτν,ὁ φιλαρμονικός σύλλογος μέ πρόεδρο τόν Σταῦρο Δουφεξόπουλο καί ἀρχιμουσικό τόν Ἀνδρέα Ντόλα.

’Ακόμη,ὁ σύλλογος ’Απόστολος Παλος,ἀποτελούμενος μόνο ἀπό κτηματίες καί ἐμπόρους,μέ βάση ἄρθρο τοῦ κανονισμοῦ του,πού ὅριζε πώς ἀποκλείονται νά γίνουν μέλη του ἐπιστήμονες.Σκοπός του ἡ ἀλληλοβοήθεια τν μελν. Τή χρονιά αὐτή προήδρευε ὁ Κ.Μιχαήλ, παντοπώλης, παλαιός τελειόφοιτος τῆς φιλολογίας.Τέλος ὁ Γορτυνιακς Σύνδεσμος τῶν 300 καί πλέον ἐν Κορινθία Γορτυνίων,μέ πρῶτο αἱρετὸ πρόεδρο τὸν γιατρὸ Δ.Κούστα. Σκοπὸς του ἡ λληλοβοήθεια κα κ συμφώνου δρσις ες διάφορα γενικζητήματα.

ζ.-κκλησιαστικά

Ἡ Κόρινθος ἦταν ἕδρα τῆς ἀρχιεπισκοπῆς Κορινθίας μέ τέσσερις ναούς,τόν μητροπολιτικό Ἀπ.Παλος,τῆς Ζωοδόχου Πηγς,τόν ὑπό ἀποπεράτωση τοῦ γ.Νικολάου (ὑ- πέρ τοῦ ὁποίου τὸ 1908,ἐξ Ἀμερικῆς,50 Κορίνθιοι μετανάστες ἀπέστειλαν 80 δολλάρια,ἤτοι γύρω τίς 425 δραχμές,συλλεγέντα δι’ ἐράνου μεταξὺ των,δοθέντος ὅτι ὁ ἱερὸς αὐτός ναὸς καὶ νεοσύστατος ἦταν καὶ σοβαρές ἐλλείψεις εἶχε) καί τόν ὑπό διαμόρφωση,ἐπίσης,ναό γίου Σπυρίδωνος.

Ἀρχιεπίσκοπος Κορίνθου ὁ γεραρός σεβασμιώτατος Βαρθολομαῖος (Γεωργιάδης,ἡλικίας 79 ἐτῶν, ἀπ’ τά Καλάβρυτα).Γραμματέας τῆς ἐπισκοπῆς ὁ ἱερέας Παῦλος Γιοβάνης.

Τό 1908 ἑορτάσθηκαν,πανηγυρικά,τὰ 50 χρόνια ἱερο- σύνης τοῦ Μητροπολίτου Βαρθολομαίου ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐκλεγεῖ τήν 3η.8.1899 μὲ τριπρόσωπο. (Οἱ δύο ἄλλοι ἦσαν ὁ Φιλάρετος Γιαννούλης ἐφημέριος Ἑλληνικῆς Κοινότητος Τεργέστης καὶ ὁ Ι.Μαρτῖνος).

Γεννημένος στὴ Νωνάκριδα Καλαβρύτων τὸ 1829 ὁ Βαρθολομαῖος,παρακολούθησε τὰ πρῶτα μαθήματα ἀπὸ μοναχοὺς δασκάλους στὴ Μονὴ Μεγάλου Σπηλαίου ἕως τὸ σχολαρχεῖο.Φοίτησε στὴ θεολογικὴ σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ διορίσθηκε γραφέας τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, διάκος στὴ Μητρόπολη Ἀθηνῶν, β΄γραμματέας τῆς Ἱερᾶς Συνόδου,α΄γραμματέας αὐτῆς καὶ διευθυντὴς τῆς Ἱερ. Σχολῆς Χαλκίδας,ὅπου ἔζησε μία 25ετία.Στὸ διάστημα αὐτὸ τιμήθηκε μὲ τὸν Ἀργυρὸ καὶ στὴ συνέχεια μὲ τὸν χρυσὸ Σταυ- ρὸ τοῦ Σωτῆρος.

Ὁ μητροπολίτης Βαρθολομαῖος ἦταν συγγραφέας τῶν βιβλίων Ἱερὰ Κατήχησις,Ἐπίτομος Λειτουργική,γιὰ τοὺς ἱερεῖς,Ἑρμηνεία τν 4 Εὐαγγελίων μετὰ σχολίων,κ.ἄ.

Τὸ πρωῒ τῆς 20ης Ἰουλίου 1908 οἱ καμπάνες τοῦ μητροπολιτικοῦ ναοῦ Ἄπ.Παλος ἤχησαν χαρμόσυνα, κόσμος δὲ καὶ τῶν δύο φύλων ἀσφυκτικὰ πλήρωσε τὸ ναὸ διακοσμημένο κατάλληλα γιὰ τὴ γιορτή.Τὴ λειτουργία τέλεσε ὁ ἴδιος ὁ Βαρθολομαῖος ντυμένος τὴ μεγάλη του στολὴ βοηθούμενος ἀπὸ πενῆντα ἱερεῖς καὶ ἀρχιμανδρῖτες τῆς Κορινθίας.Ὁ καθηγητὴς τοῦ Ἀρσακείου Ἀθηνῶν ἀρ- χιμανδρίτης Χρύσανθος Ἀντωνιάδης ἐξεφώνησε λόγο μὲ τὸν ὁποῖο ἐξῆρε τὴ 50ετῆ δράση του στὴν ἐκκλησία.

Ὁ ὁμιλητής ξεκινώντας ἀπ’τὸν Διονύσιο ἀρχιερέα Κορίνθου τοῦ 2ου μ.Χ αἰῶνα ἔφθασε μέχρι τοῦ Βαρθολομαίου τονίζοντας πὼς ἡ Κόρινθος εὐτύχησε νὰ ἔχει διαδόχους τοῦ Ἀπ.Παύλου ἱεράρχες ὄχι εὐκαταφρόνητους.

Μετὰ μίλησε ὁ τιμώμενος καὶ στὴ συνέχεια ὁ διδάσκαλος Γ.Οἰκονομόπουλος,ἐξαίροντας τὴ δράση τοῦ ἀρχιεπισκόπου σχετικὰ μὲ τὸν διδασκαλικὸ κλάδο.

Οἱ Κορίνθιοι,ποὺ τιμοῦσαν τὸν Βαρθολομαῖο,εἶχαν περὶ πολλοῦ καὶ τὸν πρώην ἀρχιεπίσκοπό τους Σωκράτη Κολιάτσο τοῦ ὁποίου μάλιστα τὸ ὄνομα ἀπ’τὸ 1899 εἶχαν δώσει στὴ μέχρι τότε ὁδὸ Τριν Συμμάχων.Ἀλλ’ὁ Σωκράτης εἶχε ταφεῖ στὸν περίβολο τοῦ μητροπολιτικοῦ ναοῦ Ἀπ.Παῦ- λος.

Κατὰ τὸν Βαρθολομαῖο καὶ ἄλλους,ὅπως ὑποστήριζαν καὶ στὴν ἐφημερίδα Νέα Κόρινθος, οἱ ἐκκλησιαστικὲς διατάξεις σὲ κανένα δὲν ἐπιτρέπουν νὰ ταφεῖ σὲ ναὸ ἢ στὸν περίβολό του,οὔτε ν’ ἀνεγερθεῖ ἐκεῖ μνημεῖο.Καὶ οἱ ἀρχιερεῖς ἀκόμη ἐνταφιάζονται στὰ νεκροταφεῖα τῶν δήμων.Ἔτσι, πίσω ἀπ’τὸ ἱερὸ βῆμα τοῦ ναοῦ τοῦ Ἀπ.Παύλου δὲν μποροῦσε ν’ἀνεγερθεῖ,ὅπως ζητοῦσαν Κορίνθιοι, μνη- μεῖο πλὴν ἄλλων καὶ γιὰ νὰ μὴ καθιερωθεῖ προηγούμενο ταφῆς νεκρῶν στὸν περίβολο ἐνοριακῶν καὶ μητροπολι- τικῶν ναῶν ποὺ σὲ κανένα μέρος τῆς Ἑλλάδος δὲν συν- έβαινε,οὔτε στὴν Ἀθήνα ἀπ’ὅπου πέρασαν τόσοι ἱκανοὶ ἀρ χιερεῖς.Αὐτά,ἔλεγαν,εἶναι ὀρθὰ καὶ Κανονικά.Γιὰτὸ νόμιμο,ἔλεγαν,ἂς ἀναμείνουμε τὴν ἀπόφαση τοῦ ὑπουργείου.

Οἱ θέσεις ὅμως αὐτὲς δὲν ἄρεσαν στοὺς πολυπληθεῖς πιστούς τοῦ Σωκράτους,μερικοί τῶν ὁποίων δημιούργησαν ἐπεισόδια.

Τέλη Ὀκτωβρίου 1908 ἔγιναν συγκεντρώσεις λαοῦ στήν πόλη γιά τόν σκοπό αυτόν.Οἱ διαμαρτυρόμενοι Κορίνθιοι ἐπέμεναν καὶ σὲ ἀθηναϊκὲς ἐφημερίδες δημοσίευσαν ὅτι τὸ ὑπουργεῖο κωλυσιεργεῖ σχετικὰ,ἐνῶ ἰσχυρίσθηκαν (ἀναλη- θῶς)πὼς ὁ Βαρθολομαῖος ὕβρισε καὶ καταράσθηκε αὐ- τούς πού διέδιδαν ὅτι τάχα ἐπιδιώκει τὴν ἀνακομιδὴ τῶν λειψάνων γιὰ ν’ ἀποδειχθε ὅτι…ὁ Σωκράτης δὲν εἶναι ἅγιος,κ.ἄ.

Τὴν 2α Νοεμβρίου 1908 σὲ μνημόσυνο τοῦ Σωκράτους στόν ναό ὁ Ἀπ.Παλος,ὁ ὁμιλητής δικηγόρος Κ.Ἀναγνω- στόπουλος ἐξῆρε τὴ μόρφωση,τὴν ἀνεξικακία,τὸν ἀλτρουϊ- σμὸ καὶ τὴν ἀφοσίωση τοῦ ἀοιδίμου στὸ καθῆκον καὶ στὸ ποίμνιό του.

Ὁ Βαρθολομαῖος ὁμιλῶν τόνισε ὅτι ἀναγκάζεται νὰ δεχθεῖ τὴν ἀνέγερση κενοτάφιου μόνο,στὸ ὁποῖο θὰ μπο- ροῦσαν νὰ ἀνακομισθοῦν τὰ λείψανα τοῦ Σωκράτους (τά ὁποῖα,ὡστόσο,λίγο ἀργότερα μετακομίσθηκαν στὸ νεκρο- ταφεῖο Κορίνθου,τελικά).

***

Ὁ ἀρχιμανδρίτης ἱεροκήρυκας τοῦ νομοῦ Κορινθίας Γρηγόριος Παναγιωτόπουλος τήν 12η Σεπτεμβρίου 1908 καταδικάσθηκε ἀπ’τό τριμελές πλημμελιοδικεῖο Κορίνθουσέ 15νθήμερη φυλάκιση,γιατί τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 1907 ἀπ’τὸν ἄμβωνα τοῦ μητροπολιτικοῦ ναοῦ Κορίνθου ὁ Ἀπόστολος Παλος,κηρύσσοντας στὸ ἐκκλησίασμα, καθ- ύβρισε τὴν Δικαστικὴν Ἀρχήν.

Αἰτία τῆς ἀπό μέρους του ἐξυβρίσεως ἦταν ἡ δυσαρέσκειά του ἀπό εὐμενῆ ἀπόφαση τοῦ πλημμελειοδικείου Κο ρίνθου σέ βάρος τῶν Κορινθίων δημοσιογράφων Παπαγεωργίου καὶ Σκουτέρη,ὑπεραμυνομένων το σεβασμιωτάτου Βαρθολομαίου.

η.-Πολιτικά

Τὸ 1908 πρωθυπουργὸς ἀπ’ τὸν Δεκέμβριο τοῦ 1905 ἦταν ὁ Γ.Θεοτόκης.Σφοδρός του ἀντίπαλος ὁ Δημ.Ράλλης (ἀττικάρχης λίγο ἀργότερα,ἀποκαλούμενος) τρεῖς φορὲς ἕως τότε πρωθυπουργὸς (1897, 1903, 1905) καί πολιτικὸς κληρονόμος τοῦ Θεοδ.Δηλιγιάννη.

Τὴν 17η Ἰανουαρίου 1908 ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικο κόμματος,Δ.Ράλλης περιοδεύοντας τὴν Πελοπόννησο ἔφθασε σιδηροδρομικῶς στὴν Κόρινθο,στὸ Κιάτο καὶ στὸ Ξυλόκαστρο.

Στὴν Κόρινθο,ὅλη ἡ πόλη στὸ πόδι.Οἱ κεντρικοὶ δρόμοι ἀπ’ ὅπου θὰ περνοῦσε ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως σημαιοστόλιστοι καὶ τὰ καταστήματα κλειστά.Στὸν ἔρημο, τότε,ὑπερκείμενο τοῦ σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ λόφο (ὅπου τώρα ὁ προσφυγικὸς συνοικισμός),οἱ Κορίνθιοι ἔστησαν ἕνα παλαιὸ κανόνι γιὰ νὰ χαιρετίσει τὴν ἄφιξή του. Μόλις μπῆκε στὸν σταθμὸ ἡ ἁμαξοστοιχία τὸ πλῆθος ζητωκραύγαζε καὶ τὸ κανόνι βροντοῦσε,χαιρετίζοντας τὴν ἄφιξη τοῦ ἀρχηγοῦ.Μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν βουλευτὴ Κορινθίας Π. Πετρίδη,τὸν ὑποδέχθηκαν ὅλοι οἱ πολιτικοί του φίλοι,ἀνάμεσά τους καὶ ὁ κομματάρχης Στυμφαλίας Γ. Ἀθανασούλης,ὁ φουστανελλοφόρος κομματάρχης Περαχώρας Ἄθ.Πρωτοπ- παπᾶς καί ἄλλοι.

Τὸν προσφώνησε ὁ δικηγόρος Κορίνθου Π.Λαλάκας,μὲ θερμοὺς λόγους τονίζοντας,μεταξὺ ἄλλων,τὴν ἀνάγκη νὰ ἐπιλυθεῖ τὸ σταφιδικὸ ζήτημα,πού βασάνιζε καὶ τοὺς Κορίνθιους:

Μεγάτιμε ἄνερ (ἔλεγε τήν προσφώνησή του ὁ Π. Λαλάκας),ἐδ ὁ ἐκλιπὼν ἀείμνηστος ἀρχηγὸς το Ἐθνικο κόμματος Θεόδ.Δηλιγιάννης ἐξήγγειλε τὰς ὑγιες καὶ ἐθνοσωτηρίους ἀρχὰς διὰ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον.

Καί εὐχαριστώντας τον τοῦ τόνιζε:Πρὸς σέ ἤδη προσατενίζουν οἱ Ἕλληνες ὡς σωτρα,κ.ἄ.

Ὁ Δ.Ράλλης μέσα σὲ βροντώδεις ζητωκραυγὲς ἀπάντησε σύντομα εὐχαριστώντας καὶ δηλώνοντας ὅτι θέλει πάντα φροντίζει ὑπὲρ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν καὶ ὑπὲρ τῆς Κορινθίας,τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι,ὅπως εἶπε,εἶναι ἐργατι- κώτατοι καὶ φιλονομώτατοι.Καὶ μετέβη στὸ κέντρο τῆς Κορίνθου πεζός,μίλησε ἀπ’ τόν ἐξώστη τοῦ σπιτιοῦ τοῦ Πετρίδη πρός τὸ πλῆθος καί εὐχαριστώντας τοὺς Κορίνθιους ἑστίασε τὸν λόγο του στὸ σταφιδικὸ ζήτημα,ψέγοντας σχετικὰ τὴν κυβέρνηση.

Τὴν ἴδια ἐποχὴ ἀρχηγοὶ ἀντιπάλων πολιτικῶν συνδυα- σμῶν στὴν Κορινθία ἦσαν ὁ Σωτ.Κροκιδᾶς τοῦ Γ.Θεοτό- κη καὶ ὁ Κων.Χριστόπουλος(ἀπὸ καιρὸ ἀποκαλούμενος Λέων τς Νεμέας) τοῦ Δημ.Ράλλη.

Τὸν Σ.Κροκιδᾶ πλαισίωναν οἱ Σπ.Νοταρᾶς,Ἀναστ. Ἀναγνωστόπουλος,δήμαρχος Κορίνθου,Δημ.Οἰκονόμου, πρώην βουλευτής,ἰσχυρὸς παράγων στοὺς ὀρεινοὺς δήμους,κ.ἄ,ἐπίδοξος δὲ ὑποψήφιος ὁ Παναγῆς Τσαλδάρης.

Τὸν Κ.Χριστόπουλο ἀκολουθοῦσαν οἱ Ἀπ.Μεντζελόπουλος,Σπ.Δεληγιάννης,Παν.Πετρίδης,Ἀθαν.Γκράβας (ἰ- σχυρὸς παράγων στοὺς δήμους Σικυῶνος,Πελλήνης καὶ Φενεοῦ),Ζούζουλας κ.ἄ.

θ.- Βουλευτές τς Κορινθίας μονομαχον

Λέγεται πώς τὸ μονομαχεῖν στὴν Ἑλλάδα ἦλθε μὲ τοὺς Βαυαροὺς τῆς ἀντιβασιλείας.Καὶ ἔγιναν,ἔκτοτε,ἐδῶ πολλὲς μονομαχίες,μολονότι ἀπὸ πολλοὺς ἐπικρίθηκαν.

Ἀπ’τὶς μονομαχίες εἶχαν ἐπέλθει τραυματισμοὶ ἀκόμη καὶ θάνατοι βουλευτῶν,ἀξιωματικῶν κ.ἄ.

Μία ἀπ’ τὶς αἰτίες γιὰ μονομαχία ἦταν ἡ πολιτική.Κα- ταρτιζόταν,λ.χ.ἕνας συνδυασμὸς καὶ μετ’ ἀπὸ λίγο διαλυόταν γιὰ νὰ καταρτισθεῖ ἄλλος.

-Κύριε δὲν εἶσαι τίμιος ἄνθρωπος

-Σὺ δὲν εἶσαι τίμιος ἄνθρωπος

Αἰτία λοιπὸν γιὰ μονομαχία (συνήθως παρὰ τὸ Δαφνὶ-Χαϊδάρι,ἐνίοτε γιὰ λόγους ἀσφαλείας καὶ ἀλλοῦ).Μὲ τὴν αἰχμὴ τοῦ ξίφους ἢ μέ πιστόλι.Γνωστοποιούνταν οἱ μάρτυρες τῶν δύο μερῶν γιὰ τὴ σύνταξη τοῦ σχετικοῦ πρωτοκόλ λου (μὲ πιθανὲς περιπλοκὲς καὶ ἀντιρρήσεις ὡς πρὸς τὰ ὀνόματά τους κ.ἄ).Στὸ πρωτόκολλο προβλέπονταν,κατὰ κανόνα,δύο διαξιφισμοὶ ἢ βολὲς μὲ παράγγελμα ἀπὸ 25 βήματα.Παρίσταντο καὶ γιατροί.Πολλὲς φορές, ὅταν ὁ πρῶτος σπαθισμὸς ἢ ὁ ταυτόχρονος πυροβολισμὸς δὲν ἔφερναν ἀποτέλεσμα παρενέβαιναν οἱ μάρτυρες θεωρώντας τὴ μονομαχία τερματισμένη.Καὶ τότε ὅλοι δέχονταν τὰ συγχαρητήρια γιὰ τὴν αἰσία ἔκβαση.

Στὴν Ἑλληνικὴ κοινωνία οἱ μονομαχίες ἦσαν ἀνεκτές. Ὅταν οἱ διαφορὲς ἀπ’ αὐτὲς κατέληγαν στὰ δικαστήρια,οἱ ἔνορκοι,ἐπειδὴ ἡ ἔννοια τῆς τιμῆς ἦταν ριζωμένη στὴν Ἑλληνικὴ κοινωνία,ἀθώωναν,συνήθως,τοὺς μονομάχους.

Ὁ Κορίνθιος,λοιπόν,βουλευτὴς Σπυρ.Ι.Δεληγιάννης,ὑ- πομοὶραρχος,ὀξύθυμος καὶ εὐέξαπτος,μονομαχοῦσε μὲ τὸ παραμικρὸ γιὰ τὴν τιμὴ καὶ τὴν ὑπόληψή του.

Τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 1908 ζήτησε ἀπ’ τόν συνάδελφό του Παν.Δ.Πετρίδη,βουλευτὴ ἐπίσης Κορινθίας,νά λύσουν με- ταξύ τους διαφορά μέ μονομαχία, ἤτοι διότι ὁ δεύτερος παραβάς τὸν λόγον τς τιμς του διέρρηξε τὸν μεταξὺ των ὑφιστάμενον ἐν Κορινθία διὰ τὰς μελλούσας βουλευτικάς ἐκλογάς.

Ὁρίσθηκαν μάρτυρες,ἀπ’ τή μία πλευρά οἱ Γ.Βάσσος ὑπίλαρχος καὶ Ἰω.Ράλλης,βουλευτής,καί ἀπ’τήν ἄλλη οἱ Γ. Καρπετόπουλος,βουλευτὴς Ἀργολίδος,ὑπίλαρχος καὶ Γ. Μαυρομιχάλης,ὑπολοχαγὸς πεζικοῦ,βουλευτής Λακωνίας.

Οἱ μάρτυρες τῶν δύο πλευρῶν,ἀφοῦ ἐξέτασαν μὲ προ- σοχὴ τά περιστατικά,θεώρησαν τήν διαφορὰ πολιτική καί τὸ ἐπεισόδιο λῆξαν.Ὁ Σπ.Δεληγιάννης ὅμως δὲν ἀποδέχθηκε τὴ λύση.Καί ὄχι μόνο ἀπέρριψε τὸ πρωτόκολλο πού συνέταξαν οἱ μαρτυρές του μὲ τοὺς μάρτυρες τοῦ ἀντιπάλου του ἀλλά θεώρησε τήν ἀπορία πού εξέφραζαν, δημόσια μάλιστα,οἱ δικοί του μάρτυρες:Πς ὁ κ.Σπ.Δεληγιάννης δὲν ἐγνώριζεν ἐπὶ τν ζητημάτων τς τιμς καὶ αὐτάς τὰς στοιχειώδεις ὑποχρεώσεις,προσβλητική γιά τήν τιμή του.

Θιγόμενος,ἔτσι,ζήτησε ἀπ’ αὐτούς ἀποκατάσταση τῆς τιμῆς του ἤ μονομαχία,προτείνοντας νέους μάρτυρες.

Καὶ ὁ μὲν Ἰω.Δ.Ράλλης τόν ἱκανοποίησε.Ὁ Γ. Βάσσος ὅμως ὅρισε τοὺς δικούς του μάρτυρες καί ἐπακολούθησε μονομαχία ἡ ὁποία ἔγινε στὸ κτῆμα τοῦ Ν.Χατζηκυριά- κου,κοντὰ στὰ Σεπόλια,μέ ξίφη,παρουσία γιατρῶν καί μαρτύρων.Ἔτσι,τὰ τριγωνικὰ ξίφη διασταυρώθηκαν.Ὁ Σπ. Δεληγιάννης ἐπιθετικὸς ἀπ΄τήν αρχή,στήν τρίτη συμβολὴ τῶν ξιφῶν τραυματίσθηκε στό ἀντιβράχιο.Μετά λιγόλεπτη διακοπή διαπιστώθηκε ἡ ἀδυναμία του νά συνεχίσει. Κατόπιν αὐτοῦ οἱ μάρτυρές του δήλωσαν στοὺς ἀντιπάλους πώς ἡ μονομαχία θεωρεῖται λήξασα.Καί ὁ Σπ. Δελιγιάννης μὲ τοὺς δικούς του ἔφυγε χωρὶς νὰ συναντηθεῖ μὲ τὸν Βάσσο καὶ συμφιλιωθεῖ μαζί του.

Μικροπολιτικοὶ οἱ λόγοι τῆς μονομαχίας

Ἡ διένεξη αὐτή μέ κατάληξη τή μονομαχία,συγκλόνισε τοὺς Κορίνθιους.Οἱ πιὸ πολλοὶ θεώρησαν τή διαφορὰ πολιτική καί συνεπῶς τίς καταλήξεις της περιττές.

Ἦσαν δέ οἱ λόγοι τῆς μονομαχίας Σπ.Δεληγιάννη καὶ Π.Πετρίδη μικροπολιτικοί γιατί ὁ μεταξύ τους ἀνταγω- νισμὸς ἔγινε γιὰ τὸν προσεταιρισμὸ πολιτικῶν φίλων στὴν Κορινθία.

Ὁ Τύπος (ὅπως καὶ παράγοντες τοῦ δημοσίου βίου πολιτικοί,πανεπιστημιακοί,ἐκκλησιαστικοὶ κ.ἄ),μετὰ τὰ γεγονότα τῆς μονομαχίας χλεύαζε τὰ πποτικὰ ἤθη τῶν μονομάχων καὶ,κοροϊδεύοντας,ἔλεγε πώς οἱ μονομαχίες ἔπρεπε νὰ διεξάγονται σὲ ἀμφιθέατρα ὥστε νὰ μπορε νὰ τὶς παρακολουθε καὶ νὰ θαυμάζει ὁ κόσμος! Καί,ρωτοῦσε τελικά:Ποιὸ ἦταν τὸ ἀποτέλεσμα τς μονομαχίας;Νὰ ἱκανοποιήσει τὴν τιμὴ καὶ τὴν δικαιοσύνη;Μὲ τὴν αἰχμὴ το ξίφους; Ὡραία.Καὶ διεξάγεται μία γενναία πάλη μεταξὺ δύο εὐγενν καὶ μορφωμένων ἀνδρν.Καὶ ποιὸ τὸ ἀποτέλεσμα; Θὰ ξανάδενε ὁ συνδυασμὸς Σπ.Δεληγιάννη-Π.Πετρίδη; θὰ ἔμπαιναν τὰ πράγματα στὴ θέση τους; Ἁρμόδιοι ὅμως γι’ατό ἦσαν οἱ Κορίνθιοι ἐκλογες.Γι’ αὐτοὺς ἄλλωστε ἔγινε ὁ συνδυασμὸς καὶ γι’αὐτοὺς διαλύθηκε.Καὶ ἡ μονομαχία Σπ.Δεληγιάννη-Γ.Βάσσου,ποιὰ σχέση ἔχει μὲ τὰ ἐκ- λογικά το Κιάτου καὶ τς Περαχώρας;Θέσατε ἄνθρωποι τὰς μαχαίρας σας εἰς τὰς θήκας τους καὶ τὰ μυαλὰ σας εἰς τὸ κεφάλι σας!

Ἀποτέλεσμα:Στὶς βουλευτικὲς ἐκλογὲς τῆς 8ης Αὐγούστου 1910 ὁ Σπ.Δεληγιάννης μὲ δυσκολία θὰ ἐκλεγεῖ (τε- λευταῖος) βουλευτὴς τοῦ νομοῦ,τότε,Ἀργολιδοκορινθίας,σ’ ἀντίθεση πρὸς τοὺς Π.Πετρίδη,Σωτήρ.Κροκιδᾶ καὶ τὸν (πρωτοεμφανιζόμενο)Παναγῆ Τσαλδάρη,πού θὰ ἐπιτύχουν ἐπίζηλες θέσεις.

ι.- Δικηγορικά καί άλλα

Τὸ 1908 ὑπῆρξε,πλὴν ἄλλων,καὶ χρονιὰ τῶν δικηγόρων τῆς Κορίνθου ἀλλὰ ταυτόχρονα καὶ ἀφετηρία ν’ ἀποκτήσει ἡ πόλις μόνιμη δικαστικὴ στέγη,πού θ’ἀφοροῦσε σὲ ὁλό- κληρη τὴν Κορινθία,οἱ δὲ δρόμοι θά ὑφίσταντο τὴ (συν- ήθη,ὅπως συμβαίνει,ἄλλωστε,ἕως σήμερα),ἐποχιακὴ μετονομασία.

α) Μέχρι τότε οἱ δικηγόροι μὲ τὶς διοικήσεις τους πίεζαν,κατὰ καιρούς,τίς κυβερνήσεις γιὰ τὴ νομοθετικὴ ἀναγνώριση τῶν ἀνὰ τὴ χώρα συλλόγων τους.Τελικά,ἡ κυβέρνηση Γ.Θεοτόκη τὸ 1908, ἀφοῦ ἐξασφαλίσθηκε καὶ ἡ συναίνεση τοῦ ἀντιπάλου του Δ.Ράλλη,προέβη στὴν ψήφιση νόμου μὲ τὸν ὁποῖο ἀναγνωρίσθηκαν ὡς νομικὰ πρόσωπα ὅλοι οἱ δικηγορικοὶ σύλλογοι.Κι’ ὅλα αὐτά,μολονότι ὁ δικηγορικὸς σύλλογος Κορινθίας εἶχε συσταθεῖ τὸ 1902 (ὅπως,ἄλλες χρονιές,ὅλοι οἱ δικηγορικοὶ σύλλογοι), πού τὸ 1908 ἔφθασε νὰ ἀριθμεῖ 64 μέλη,σὲ συνολικὸ πληθυσμὸ τοῦ νομοῦ 71.729 κατοίκων.

Μὲ τὴ νομοθετικὴ τακτοποίηση τοῦ συλλόγου τους οἱ δικηγόροι τῆς Κορινθίας θ’ ἀποκτοῦσαν ἔτσι (τὸν ἑπόμενο χρόνο) νέα ἐννιαμελῆ αἱρετὴ διοίκηση,μὲ ἐκλεγμένους: Πρόεδρο τὸν ἔχοντα εἰκοσαετῆ δικηγορία καὶ ἡλικίας 45 ἐτῶν,περίπου,Νικόλαο Σακελλαρίου καὶ μέλη τους: Δημ. Ξύδη,Σπ. Ἡλιόπουλο, Γεώργ.Καλλίρη,Χαράλ.Χριστόπου- λο,Δημ.Κανιάρη,Λουδοβ.Σγουρό,Ἰωάν.Καρβούνη καὶ Βα σίλ.Κράγκουρα.

β) Τὸ δημόσιο,ἐπὶ σειρὰ ἐτῶν,πλήρωνε γιὰ ἔξοδα μισθώσεως δικαστικῶν χώρων στὴν Κόρινθο (αἴθουσες πρωτοδικείου-οἰκία Γ.Λυμπερόπουλου ἀπὸ 1ης.9.1901, ὅταν γιά πρώτη φορά λειτούργησε-Εἰρηνοδικείου, Πταισματοδικείου, γραφεῖα κ.λπ) μεγάλα ποσὰ κάθε χρόνο,τὴ δὲ τελευταία χρονιὰ 1908 κατέβαλε τὸ ποσὸ τῶν δραχμῶν 8.686,ἐνῶ πρὸ διετίας,μόλις, εἶχε παραχωρηθεῖ δωρεὰν οἰκόπεδο γιὰ τὸν σκοπὸ αὐτόν.Ὡστόσο αὐτὴ τὴ χρονιὰ ἔγινε δυνατὴ ἡ οἰκοδόμηση νέου μεγάρου,πού θὰ κάλυπτε ὅλες τὶς ἀνάγκες ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης στὴν Κόρινθο. Ἔτσι,μὲ πρωθυπουργὸ πάλι,τὸν Γ.Θεοτόκη,προκηρύχθη κε τὸ 1908 διεθνὴς διαγωνισμὸς γιὰ τὴν ἐκπόνηση μελέτης πρὸς ἀνέγερση τοῦ νέου δικαστικοῦ μεγάρου.Ἡ μελέτη πού θὰ ἐγκρινόταν θὰ ἔπαιρνε βραβεῖο 800 δραχμῶν. Ὅπως δὲ ἀναγγέλθηκε, τότε,τὸ δικαστικὸ μέγαρο θ’ ἀν- εγειρόταν στὴν κεντρικὴ πλατεῖα,ἀνάμεσα στοὺς δρόμους Τιμολέοντος (σήμερα Κύπρου),Κρανείου (σήμερα Κολοκοτρώνη),Σωτῆρος (τώρα Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως) καὶ Κολιάτσου,ὅπου δηλαδὴ βρίσκεται καὶ σήμερα-2008-τὸ ὄμορ φο δικαστικὸ μέγαρο.Θὰ ἦταν διώροφο,θὰ κάλυπτε 600 τ.μ,θὰ εἶχε ὑπόγειους ἀρχειακοὺς χώρους καὶ δευτερεύοντα γραφεῖα, θ’ἀνεγειρόταν μὲ ἰσχυροὺς ἀντισεισμικοὺς σιδηροδέσμους,τὰ πατώματα καὶ ἡ στέγη του θὰ ἦσαν ἄφ- λεκτα,καί ἄλλα σχετικὰ μὲ τὴν κατασκευή,καὶ μὲ προϋπο- λογισμὸ 120 χιλιάδων δραχμῶν.(Τὸ σημερινὸ,πάντως,δι- καστικὸ μέγαρο ἀνηγέρθη μετὰ τοὺς σεισμοὺς τοῦ 1928).

γ) Σημειώνεται πώς οἱ πρωτοβουλίες τοῦ Γ.Θεοτόκη γιὰ δημιουργία τὸ 1899 τοῦ νομοῦ Κορινθίας,ἵδρυση τοῦ Πρωτοδικείου Κορίνθου,προκήρυξη διαγωνισμοῦ γι’ ἀνέ- γερση τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου καί,λίγο μετὰ(1908),ἐξασφάλιση τῆς ἀρδεύσεως τῶν κτημάτων Βόχας μέσω τοῦ Ἀ- σωποῦ ἀπ’ τὰ νερὰ Στυμφαλίας (μὲ τὴ βοήθεια τοῦ Στέφ. Στρέϊτ,βέβαια) τὸν κατέστησαν,οὐσιαστικά,εὐεργέτη τῆς Κορίνθου. Ἔτσι,τὸ δημοτικὸ συμβούλιο τῆς πόλης ἔδωσε στὴν παραλιακὴ ὁδὸ (σημερινὴ Δαμασκηνοῦ) τὸ ὄνομά του,στὸν δὲ σημερινὸ δρόμο Πυλαρινοῦ (ὡς τὸ 1908 ὁδὸς Φιλελλήνων) ἔδωσε τὸ ὄνομα τοῦ Στ.Στρέϊτ.Γιὰ νὰ μετο- νομασθοῦν,πάλι,ἀργότερα.

δ) Ἕξι φορὲς τὴν ἑβδομάδα κατέπλεε,τότε,τὸ ἀτμόπλοιο στὴν πόλη καὶ δύο φορὲς τὴν ἡμέρα ἔφθανε ὁ σιδηρόδρομος.Πού, γιὰ μεγαλύτερη εὐκολία τῶν ἐπιβατῶν καὶ τοῦ ἐμπορίου,ὕστερα ἀπὸ μικρὴ ἀνάπαυλα στὸ σταθμό,διέ- τρεχε τὴν παραλιακὴ ὁδὸ (Δαμασκηνοῦ,σήμερα) σταμα- τοῦσε στὸ πρακτορεῖο τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρείας,ἀποβί- βαζε καὶ δεχόταν μὲ ἤρεμο τρόπο καὶ χωρὶς κόπους τοὺς ἐπιβάτες.Σφύριζε ἡ μηχανὴ στὴν ξηρά,σφύριζε καὶ τὸ ἀτμόπλοιο στὴ θάλασσα.Καὶ οἱ σύγχρονοι αὐτοὶ συριγμοί,πού διέσχιζαν τὴν ἀτμόσφαιρα ἄγγειλλαν τὴν θαυμάσια κατάκτηση το ἀτμο ὑποσχόμενοι πιὸ αἴσιο μέλλον στὴν ὁμώνυμη διάδοχο τς ἀφνειο πόλεως τς ἀρχαιότη- τος.Καὶ οἱ ντόπιοι,καθώς καί οἱ Ἀργεῖοι,οἱ Κυνουριεῖς κ.ἄ Κορίνθιοι,πρόκοβαν.

ια.-Ἡ ἀστυνόμευση στήν Κόρινθο

Παλαιότερα τὸν δημαστυνόμο διόριζε ὁ δήμαρχος, ἀφοῦ τὸ δικαίωμα τοῦ ἀστυνομεν ἀνῆκε σ’αὐτόν.Καὶ οἱ δυό τους ἑνωμένοι,ἀποτελοῦσαν πολὺ σοβαρὴ δύναμη.Τὰ καθήκοντα τοῦ δημαστυνόμου ἦσαν πολλά,ὅπως:

Ἡ ἀντιμετώπιση τοπικῶν ζητημάτων τάξεως,ἡσυχίας, ὑγιεινῆς,πατάξεως τῆς αἰσχροκέρδειας,προσβολῆς τῶν ἠθῶν,ἡ παρεμπόδιση κοινῶν γυναικῶν νὰ περιφέρονται σὲ δημόσιους περιπάτους,ἡ ἀπαγόρευση ἀσελγείας εἰς τὰς ὁδοὺς καὶ ἰδίως ἐν καιρ νυκτός,ἡ ἐπαγρύπνηση γιὰ τὴ διαγωγὴ τῶν κατοίκων ἐκείνων,τῶν ὁποίων τὰ μέσα ὑπάρ- ξεως ἦσαν ἄγνωστα,ἢ λίγο γνωστά,καθὼς καὶ ἀτόμων εἰς τὰ ὁποα προσάπτεται ἀσωτεία καὶ διαφθορὰ τν ἠθν τν νέων,ἀμφοτέρων τν γενν,ἰδιαίτερα τῶν γοήτων ἢ ἀπατε- ώνων,ἡ παρεμπόδιση νὰ λούονται οἱ ἄνδρες καὶ οἱ γυναῖκες μαζὶ στὸ ἴδιο μέρος,τόσο σὲ ποταμοὺς ὅσο καὶ στὰ παράλια,γενικὰ ἡ φροντίδα γιὰ τὴ διατήρηση τῆς εὐταξίας σὲ μέρη ὅπου γίνονταν συνάξεις ἀνθρώπων (ἀγορές,πανηγύρια,τελετές,θέατρα,καφενεῖα,παιχνίδια, ἐκκλησίες, δημόσιοι χῶροι κ.λπ).

Μὲ δεδομένο,ὅτι ἡ τοπικὴ ἀστυνομία δὲν ἄργησε νὰ γίνει μὲ τὸν καιρὸ ὄργανο τῶν παθῶν καὶ τῶν ἐπὶ μέρους τοπικῶν συμφερόντων,οἱ κυβερνήσεις ἐνίσχυσαν τὴ χωροφυλακὴ ἐγκαθιστώντας την σὲ διάφορα μέρη ἐπιλεκτικά καὶ διορίζοντας ἀλλοῦ ὑπομοιράρχους καὶ ἀλλοῦ μοιράρχους ἢ ἀποστράτους ἀξιωματικούς.Ἐκτιμώντας μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου,ὅτι τὰ ἐγχώρια πάθη καὶ συμφέροντα δὲν ἐπέτρεπαν ἀποτελεσματικὴ ἀστυνόμευση,τὸ ἀστυνο- μεν τὸ περιέλαβαν στὸ κράτος,τό ὁποῖο ἀπό τότε διόριζε,κατά τόπους,ἀστυνόμ0υς ἀξιωματικούς τοῦ στρατοῦ.

Ἔκτοτε ἡ ἀστυνομία εἶχε δικαίωμα νὰ ἐπαγρυπνεῖ γιὰ τὴν αὐστηρὴ τήρηση τῶν κανόνων τοῦ νόμου καὶ τὴ διαφύλαξη τῶν καλν ἠθν.

Τὰ χρόνια τῆς πρώτης δεκαετίας τοῦ 20ου αἰῶνα στὴν Κόρινθο ἡ ἀστυνομία εἶχε ἀποκτήσει αἴγλη καὶ σοβαρότητα.Οἱ Κορίνθιοι,ὡστόσο,δὲν εἶχαν λησμονήσει παλαιότερους,γραφικοὺς ἀστυνόμους,ὅπως κάποιον πού,(ὅπως τὸν κατηγοροῦσαν),τηροῦσε συμπεριφορὰ τοῦ πρώτου βα- θμοῦ,δηλαδὴ ἁπλοῦ χωροφύλακα,γιατί ἀντὶ ξίφους,ἔφε- ρεν εἰς χερας ὀγκώδη βούρδουλαν,ὅν ἀρειμανίως ἐκίνει, διατρέχων τὰς ὁδοὺς,ἄλλοτε ἔφιππος ὡς τροπαιοχος στρατάρχης,ἄλλοτε πεζός,ἔχων ξεκουμβωμένην τὴν στολὴν του εἰς τὸ στθος,ἐπιδεικνύων τὸ ἐρυθρὸν ραβδωτὸν ὑπο- κάμισόν του καὶ ἀφίνων οὕτω νὰ ἐξατμίζεται ἡ ἀκανόνιστος γαστέρα του,τὴν ὁποίαν θὰ ἐζήλευε γνωστὸς εἰς τοὺς Κορινθίους ἡγούμενος.

Τὸ 1908 ἡ ἀστυνομία στὴν Κόρινθο,μὲ ἀστυνόμο τὸν Παν.Τσάκα,δὲν παρέλειπε,ἐκτελώντας τὸ καθῆκον της,νὰ εἰσέρχεται στὰ δημόσια κέντρα διατάσσοντας τὸ κλείσιμο τν ὠδικν καφενείων καὶ καπηλείων,ὅπως καὶ τῶν λεσχν, τν ζυθοπωλείων καὶ λοιπν μερν,γιὰ τοὺς προαναφερόμενους καί ἄλλους λόγους.

Μέσα σ’ ἕνα τέτοιο κλῖμα καὶ στὴν Κόρινθο,ἀπὸ παληά,ἠχοῦσαν τὰ σαντούρια μετὰ το ἀχωρίστου ἀμανέ, ἀλλὰ στὴν πραγματικότητα,ὅπως ἔχει σημειωθεῖ,άκούγο- νταν ὠρυγαὶ ὑπὸ τὸ πρόσχημα ἄσματος, πού σ’ ἄλλα μέρη γρήγορα θὰ προκαλοῦσαν τὴν ἐπέμβαση τῆς ἀστυνομίας (ἴσως γιὰ τὴν κακοφωνία τους…).

ιβ.-Διασκεδάσεις καί θέατρα

Καφενεῖα,ὅπως καὶ καφωδεακαφεσαντάν,πού λει- τουργοῦσαν στὴν πόλη τακτικώτατα καὶ κανονικότατα ἦ- σαν τοῦ Ἄντ.Βλάσση,τοῦ Γεωργακόπουλου καὶ τοῦ Σακόπουλου.Τὸ τελευταῖο εἶχε ὀκτὼ γυναῖκες,ἀπ’ τὶς ὁποῖες οἱ 4 ἀρτιστοορχηστρδες ἀποτελοῦσαν ὄμορφον μπουκέτον,τὴν μοναδικὴν τν Κορινθίων ταραντέλαν,ἐξ Ἰταλίδων ἀποτελουμένην.

Ἀρχές τοῦ 1908 ἔφθασε στὴν πόλη καί ὁ θίασος τῆς Εὐ αγγελίας Παρασκευόπουλου,ὁ ὁποῖος,στὸ καφενεῖο τοῦ Ἄντ.Βλάσση,ἔδωσε,ἀρχικά,δύο θεατρικὲς εὐεργετικὲς παραστάσεις,μὲ τὰ ἔργα Σκύλλα καὶ Ἡ κυρία μὲ τὰς καμελίας γιὰ ν’ἀκολουθήσουν,γιὰ μέρες πολλὲς καὶ μέχρι τὶς ἀπό κρηες,τὰ καλλίτερα καὶ ὡραιότερα ποιητικά,ὅπως ἡ Μήδει α, ἡ Φαστα,ἡ Μερόπη,ἡ Σάρα καὶ ὁ Κάρολος,ἡ Δέσποινα τς Λυών,ἡ Γκόλφω,ἡ Ἑσμέ,ἡ Βοσκοπούλα,οἱ Μυλωνᾶ- δες,ἡ Γαλάτεια,Αἱ δύο Ὀρφαναὶ κ.λπ.

Ὅπως μποροῦσαν καί ἔκριναν οἱ Κορίνθιοι,οἱ ἠθοποιοί,παρὰ τὰς σκηνικάς ἐλλείψεις,ἀνταπεκρίνοντο λαμπρς εἰς τοὺς ρόλους τοὺς ὁποίους ὑπεδύοντο.Καί ἀνέφεραν ὀνομαστικά τίς ἐπιδόσεις τῶν ἠθοποιῶν στούς διάφορους ρόλους.

Ὁ κόσμος,ἀθρόος προσερχόμενος (50 περίπου εἶχαν προμηθευθεῖ διαρκῆ εἰσιτήρια γιὰ ὅλες τὶς παραστάσεις) παρακολουθοῦσε μετ’ ἐκτάκτου καὶ ἀδιαπτώτου ἐνδιαφέ- ροντος,οἱονεί μετὰ θρησκευτικς σιγς τὰς παραστάσεις ταύτας.

ιγ.-Τό πρτο λεωφορεο καί γαμος γέρων

Ὁ δρόμος πού συνέδεε Κόρινθο καί Λουτράκι,κάθε ἄνοιξη καὶ καλοκαῖρι,ἕνεκα τς σκόνης,εὑρίσκετο εἰς ἀθλιεστάτην κατάστασιν.Τό 1908 ὁ δῆμος Κορίνθου διενήργησε δημοπρασία γιὰ τὸ κατάβρεγμα τοῦ δρόμου αὐ- τοῦ.Καὶ ἡ δημοπρασία κατακυρώθηκε στὸν μειοδότη μὲ 55% ἐπὶ ἔλαττον το προϋπολογισθέντος.

Τόν ἴδιο χρόνο ὁ ἐπιχειρηματίας Ἀνδρέας Κωνσταντόπουλος,γαμπρὸς ἐπὶ θυγατρὶ τοῦ Κίμωνος Ρουφογάλη,τοῦ ἐπὶ δωδεκαετίαν διατελέσαντος δημάρχου Κορίνθου,ἐκό- μισεν ἐνταθα ἐξ Εὐρώπης ἕνα τελειότατον αὐτοκίνητον κλειστὸν μὲ δέκα θέσεις πρὸς ἐξυπηρέτησιν τς συγκοινωνίας Κορίνθου-Βόχας τὸν χειμνα καὶ Κορίνθου-Λουτρα κίου τὸ θέρος.Μὴ δὲ φεισθείς δαπανν μετεκάλεσεν,ἐκ Παρισίων,ἐπὶ μηνιαία ἀμοιβ καὶ σωφέρ.(Πού ὅμως,λίγο μετά,ὁδηγν εἰς τὴν πόλιν παρέσυρεν ὀγδοηκονταετ γέροντα,θραύσας ἕνα βραχίονά του).

Οἱ Κορίνθιοι περίμεναν,ὅτι οἱ συμπολται των ἁμαξη- λται (σημ.,πού ἀνέρχονταν σὲ 127,κατὰ τὴν τελευταία ἀπογραφὴ) δὲν θέλουσι παρακωλύση τὴν λειτουργίαν το αὐτοκινήτου τούτου μεθ’ ὅλην τὴν παρατηρηθεσαν κατ’ αὐτάς ποιὰν τινὰ παρὰ τος κύκλοις αὐτν ἐξέγερσιν.Ἡ ὁποία ἐξέγερση ἀφοροῦσε,βέβαια,στὸ αὐτοκίνητο,ξαφνικὸ πανελλήνιο ἀνταγωνιστή τους,ἀλλὰ καὶ στὸν σιδηρόδρομο,τοπικά.

Συγκεκριμένα,οἱ ἁμαξηλᾶτες καὶ καρραγωγεῖς,πού εἶχαν ἱδρύσει πανελλήνια ἕνωση,μὲ ἕδρα τὴν Ἀθήνα,ἔτρεχαν ἀπὸ ὑπουργεῖο σὲ ὑπουργεῖο,ζητώντας,μὲ ψήφισμά τους,τὸν ἀποκλεισμὸ τῆς συστάσεως ἑταιρείας πρὸς προμήθειαν αὐτοκινήτων,ἀλλὰ καὶ τὴν προστασία τους ἀπ’τοὺς ΣΠΑΠ, γιατί παραβλάπτονταν τὰ συμφέροντά τους.Κατέφυγαν καὶ στὸν πρωθυπουργὸ Γ.Θεοτόκη ὁ ὁποῖος, ἀφοῦ ἄκουσε τὰ παράπονά τους,ἀπάντησε ὅτι ἂν καὶ ἐντελς ἀναρμόδιος νὰ ἐπέμβη εἰς ἰδιωτικάς ὑποθέσεις (ἐννοώντας τὸν ἀνταγω- νισμὸ στὸν ἰδιωτικὸ τομέα),θὰ κατέβαλλε προσπαθείας τινάς.Πῆγαν καὶ στ’ ἀνάκτορα.

Ὃλ’ αὐτά,παραπέμπουν καὶ στοὺς Ἕλληνες (εἰδικώτερα στοὺς Κορίνθιους ἁμαξηλᾶτες,πού,σχεδόν,παρόμοια,τότε,ἀντιδροῦσαν κατὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ αὐτοκινήτου) καί, γενικά,στὴν ἱστορία.Ἡ ὁποία βεβαιώνει,ὅτι πάντοτε ἰσχυρὰ τμήματα τῶν κοινωνιῶν ἔρχονται σὲ σύγκρουση πρὸς τὶς τεχνολογικὲς ἐξελίξεις,οἱ ὁποῖες,ἀναπόδραστα,καὶ ἐπαγ- γέλματα καταργοῦν καὶ δημιουργοῦν νέα.Τὸ φαινόμενο αὐτὸ παρουσιάσθηκε,γιὰ κοινωνικοοικονομικοὺς καὶ (ὄχι μόνο) λόγους καὶ στὴν Κορινθία,ὅπου τὸ 1837 ὑπῆρχαν λίγες ἅμαξες,πολλὰ ὑποζύγια,ἀρκετοὶ αὐτοαπασχολούμενοι καὶ ἐλάχιστοι δημόσιοι ὑπάλληλοι (76 τὸ 1861).

Τὸ 1908 ἐλάχιστα ὑποζύγια,127 ἅμαξες,ἀρκετὰ νέα ἐπ- αγγέλματα στὴ θέση τῶν παλαιῶν καὶ 206 δημόσιοι ὑπάλ- ληλοι.

Ὡστόσο,σὲ καμμιὰ ἐποχὴ δὲν ἔγινε εὔκολα ἀποδεκτὴ ἡ τεχνολογία,ἰδιαίτερα,ἀπὸ λαοὺς πού βρίσκονται στὸ στάδιο οἰκονομικῆς καὶ θεσμικῆς ἀναπτύξεως.Στὴν Ἑλλάδα, ὅταν ἦλθε τὸ ἄροτρο, δύσκολα ἔγινε ἀποδεκτὸ γιατί,ὅπως εἰπώθηκε,στὸ πνεμα το Ἕλληνα,κάθε νεωτερισμὸς ἐμ- ποιε τὴν ἴδια ἐντύπωση πού προκαλε στὸν ἄγαμο γέροντα μία πρόταση γάμου.

Οἱ Κορίνθιοι,πάντως,ὅταν ἦλθε στὴν πόλη τους ὁ σιδηρόδρομος κι’ ἄνοιξε ἡ διώρυγα,ἔδειξαν προσαρμογὴ στὶς ἐξελίξεις αὐτές.Πού,γιὰ ἕνα χρονικὸ διάστημα,μαζὶ μὲ τὰ κέρδη ἀπ’ τὴν αὔξηση τῆς τιμῆς τῆς σταφίδος στὶς διεθνεῖς ἀγορές,τοὺς ἔφεραν πλούσιες ἀπολαυές.

Ἄλλο θέμα,ὅτι μετὰ ἀπὸ λίγα χρόνια θὰ διεπίστωναν, πώς οἱ τεχνολογικὲς αὐτὲς ἐξελίξεις θὰ ὑπερακόντιζαν τὶς ἐλπίδες γιὰ μακροημέρευση τῆς εὐημερίας καὶ θὰ μετέτρεπαν τὴν πόλη τους σὲ κέντρο διερχομένων ἐπιβατῶν (σι δηροδρομικῶς καὶ ἀτμοπλοϊκῶς),μὲ ὅλες τὶς δυσμενεῖς, γι’αὐτοὺς συνέπειες.

ΠΗΓΗ